Büyük Sihir
Elizabeth Gilbert
Big Magic
Büyük Sihir, Elizabeth Gilbert'in izin, deha ya da büyük bir tutku beklemeden yaratıcı bir hayat sürmeye dair savunması. Pratik özü şu: küçük meraklarınızın peşine düşün, korkuyu yanınıza alın ama karar vermesine izin vermeyin. İşi sonsuza dek cilalamak yerine bitirip dünyaya bırakın.
Çoğumuz üretmeyi yetenek eksikliğinden bırakmayız. Emin hissetmeyi bekleriz ve o his hiçbir zaman zamanında gelmez.
Kitabın özü
Ye, Dua Et, Sev'in yazarı Gilbert, yaratıcılığı acı çeken bir avuç dâhiye ayrılmış bir kader olarak görmüyor. Onun için yaratıcılık, herkesin hakkı olan sıradan bir uğraş. Kişisel hikâyelerini oyunbaz bir fikirle harmanlıyor ve bu fikrin kanıtlanamayacağını kendisi de kabul ediyor: fikirler, kendilerine ortak arayan canlı varlıklardır. Buna korku, mükemmeliyetçilik ve para üzerine dobra tavsiyeler ekliyor.
Dürüst olalım: fikirlerin havada dolaşıp ortak aradığı bu mistik çerçeve bazı okurları büyüler, bazılarını sinir eder. Buna inanmanız gerekmiyor, çünkü bir duruş olarak iyi işliyor. Fikirleri ciddiye alın, hızla harekete geçin, değerinizi sonuca bağlamayın. Kitabın en işe yarar hamlesi çıtayı indirmek. Maaşlı işinizi bırakmak zorunda değilsiniz, acı çekmeniz gerekmiyor. İşin değerli olması için dünyanın onayı da şart değil.
Zayıf yanı da belli: teknik ve zanaat neredeyse yok. Size roman yazmayı ya da beste yapmayı öğretmez; onu zanaata odaklı bir kitapla tamamlayın. Bu bir izin kitabı, ama türünün alışılmadık derecede iyi bir örneği.
Kime göre
- Bir zamanlar üretip sonra bir yerde bırakanlar
- Hobisine ayırdığı zamanı 'haklı çıkarmak' zorunda hissedenler
- Yarım kalmış işlerin üzerinde oturan mükemmeliyetçiler
- Yaratıcılığın ya meslek ya da çile olması gerektiğine inananlar
Kime göre değil
- — Zanaat tekniği ya da adım adım bir yöntem arayanlar
- — Manevi ve mistik anlatımlara tahammülü olmayanlar
- — Yaratıcılık psikolojisine dair araştırma temelli bir kitap bekleyenler
Ana dersler
01
Büyük tutkuyu değil, küçük merakı izleyin
Gilbert, tutkunun peşinden gitme öğüdüne mesafeli. Tutku büyük ve nadir bir alevdir. Yokluğu da pek çok kişinin kendisini oyun dışı hissetmesine yol açar. Merak ise küçüktür ve her zaman elinizin altındadır: sürekli okuduğunuz bir konu ya da denemek istediğiniz bir beceri olabilir. Onun peşine düşün ve çabuk davranın. Gilbert'in anlatımında ilgilenilmeyen bir fikir sonunda çekip gider. İhmal ettiği bir roman fikrinin yıllar sonra başka bir yazarın kitabında karşısına çıktığını anlatır. Bu hikâyeye ne derseniz deyin, pratik ders sağlam: rafa kaldırılan fikirler enerjisini kaybeder.
Kadıköy'den Karaköy'e vapurla işe giden sigortacı Deniz, her sabah Haydarpaşa'nın silüetini çizmek istediğini fark ediyor. Bu bir tutku değil, sadece küçük bir kaşıntı. Ertesi gün çantasına bir defter atıyor ve her yolculukta beş dakika karalıyor. İki ay sonra elinde kırka yakın eskiz birikiyor. Bunlardan biri Moda'daki bir kafenin menü kapağına basılıyor.
02
Korku yanınızda otursun, direksiyona geçmesin
Korku, yanlış bir şey yaptığınızın işareti değildir. Sonuç belirsiz olduğunda ortaya çıkar ve yaratıcı işte sonuç hep belirsizdir. Gilbert'in yöntemi korkuyu yenmek değil, ona bir koltuk vermek. Varlığını kabul edin, konuşmasına izin verin ama kararı ona bırakmayın. Kitapta korkuyu yolculuğa davet eden ve kurallarını net koyan şakacı bir mektup yazar. Korkunun şiddeti de bir veridir. İş kişiselleştikçe sesi yükseliyorsa, büyük ihtimalle üretmeye değer bir şeye yaklaşıyorsunuz.
Üsküdar'da edebiyat öğretmeni olan Selin, Moda'daki bir kafenin şiir gecesine katılmak istiyor ama düşüncesi bile midesini düğümlüyor. Sakinleşmeyi beklemek yerine telefonuna bir not düşüyor: 'Korku: kaydedildi. Okuma: yine yapılıyor.' Kendisiyle pazarlığa girmeden adını listeye yazdırıyor. Sahnede sesi titriyor, ama ertesi ay yine gidiyor.
03
Bitirin, bırakın, sıradakine başlayın
Gilbert'e göre mükemmeliyetçilik, yüksek standart kılığına girmiş korkudur. Bir işe 'bitti' demek için pratik bir ölçüt var. Yaptığınız değişiklikler işi daha iyi değil de sadece farklı kılmaya başladıysa, iş bitmiştir. O noktada bırakın: yayımlayın, gönderin, gösterin ve bir sonrakine geçin. Bitirdiğiniz iş, koruma altında tuttuğunuz başyapıttan size çok daha fazlasını öğretir. Her bitirilen iş bir sonrakine başlamayı kolaylaştırır. Yarım kalan her taslak ise zihninizde yer kaplamaya devam eder.
Şişli'de serbest çalışan ses tasarımcısı Emre, podcast'inin ilk bölümünün miksajını üç haftadır yeniden yapıyor. Bir akşam son üç versiyonu art arda dinliyor ve hangisinin daha iyi olduğunu söyleyemiyor; yalnızca farklılar. O gece son versiyonu yüklüyor ve ikinci bölümün kayıt planını yazıyor.
Bugün dene
Son zamanlarda merak ettiğiniz üç şeyi yazın, en küçüğünü seçin ve bugün ona 20 dakika ayırın. Hedef yok, izleyici yok. Bu sırada korkunun ne dediğini not edin ve devam edin.
Hızlı kontrol
Büyük Sihir'e göre büyük bir tutku hissetmiyorsanız ne yapmalısınız?
Kitaba göre bir işin bittiğini nasıl anlarsınız?
Seçme alıntılar
“Mükemmeliyetçilik, süslü ayakkabılar giymiş korkudan başka bir şey değildir.”
“Korkunun bir koltuğu da, bir sesi de olabilir; ama oy hakkı yoktur.”
“Yaratıcı bir hayat, yoğunlaştırılmış bir hayattır.”