Kavram

İnceleyici Okuma

İnceleyici okuma, Adler ile Van Doren'in sistemli göz gezdirme yöntemidir: Belirli ve kısa bir sürede kitabın başlığı, önsözü, içindekiler sayfası, dizini, ilk ve son bölümleri ile birkaç sayfası incelenir; amaç kitabın türünü, savunduğu fikri ve tam bir okumayı hak edip etmediğini öğrenmektir.

Okurların çoğu ya birinci sayfadan başlayıp ağır ağır ilerler ya da bir bölümden sonra bırakır. Adler ile Van Doren bu ikisinin arasında bir adım önerir. İnceleyici okumanın iki parçası vardır. Sistemli göz gezdirmede başlık ve alt başlık, önsöz, içindekiler ve dizin okunur; ardından merkezî görünen bölümlere ve yazarların çoğu zaman toparlama yaptığı son sayfalara bakılır. Yüzeysel okumada ise zor bir kitap, anlaşılmayan yerlerde durmadan bir kez baştan sona okunur; amaç derine inmeden önce bütünün biçimini görmektir. İkisi de bilerek hızlıdır. Sonuçta pratik sorular yanıtlanır: Bu kitap ne hakkında, nasıl düzenlenmiş, ne tür bir kitap ve zamanımı hak ediyor mu? Önce inceleyen okur iyi bir kitabı yarıda nadiren bırakır, zayıf bir kitaba da bir ay harcamaz.

Gerçek hayattan bir örnek

Ankara'da genç bir avukat olan Onur'un, müvekkil toplantısından önce sözleşme müzakeresi üzerine yoğun bir kitabı anlamak için bir haftası var. Birinci sayfadan başlamak yerine otuz dakikasını içindekilere, dizine ve son bölüme ayırıyor; sonra zor yerlerde durmadan kitabı baştan sona okuyor. Akşam olduğunda kitabın ne savunduğunu ve hangi üç bölümü dikkatle okuması gerektiğini söyleyebiliyor.

Nasıl kullanılır

1Yirmi otuz dakikalık bir süre koyun ve kitabı inceleyin: başlık, önsöz, içindekiler, dizin, birkaç merkezî bölüm ve sonuç.
2Zor bir kitabı önce durmadan bir kez baştan sona okuyun; nerede yavaşlayacağınıza sonra karar verin.
3Ardından iki cümle yazın: Kitap ne hakkında ve tam bir okumayı hak ediyor mu?