Herkes Yazar
Ann Handley
Everybody Writes
Everybody Writes (Herkes Yazar), Ann Handley'nin iş yerinde yazan herkes için hazırladığı pratik bir el kitabı. Kitap e-postalardan web sayfalarına, sosyal medya gönderilerinden tekliflere kadar her türlü iş yazısını ele alıyor. Temel iddiası şu: Net yazmak bir yetenek değil, öğrenilebilir bir alışkanlıktır. Önce okurunuzu tanıyın, ilk taslağı hızlı ve özensiz yazın, sonra metni okura hizmet edene kadar ayrı turlarda düzeltin.
E-posta gönderiyor, ürün sayfası hazırlıyor ya da LinkedIn'de paylaşım yapıyorsanız, kendinize öyle demeseniz bile yazarsınız. Handley'nin derdi şu: Okurlarınız sizi bu cümlelerle tartıyor. O hâlde bu işte iyi olmaya değer.
Kitabın özü
Kitap 2014'te çıktı. Handley o dönem MarketingProfs'ta içerikten sorumlu yöneticiydi. Kitap pazarlamacılar düşünülerek yazılmış olsa da söyledikleri, yazıyla iş gören herkese uyuyor. Kısa bölümlerden oluşuyor ve baştan sona okunmaktan çok dönüp bakılmak için tasarlanmış. Yazma kuralları, dil bilgisi ve kullanım, hikâye anlatımı, içerikte güvenilirlik ve araçlar ayrı kısımlarda ele alınıyor.
Ana fikir basit: İyi yazı yazana değil, okura hizmet eder. Handley bunu adım adım ilerleyen bir sürece bağlıyor ve buna kendi deyişiyle 'yazı GPS'i' diyor. Önce amaç ve okur netleşiyor, sonra çirkin bir ilk taslak çıkıyor. Ardından araya mesafe konuyor, metin yeniden yazılıyor ve en son yayına hazırlanıyor. Kısacası Handley yazmayı ilhama değil, düzenli bir rutine dayandırıyor.
Dürüst olmak gerekirse kitap bir açık büfe, derin bir kuram sunmuyor. 2014'ten bu yana bazı araç önerileri ve örnekler eskidi; 2022'de güncellenmiş bir baskı yayımlandı. Deneyimli editörler pek yeni bir şey bulmayabilir. Pazarlama odağı ve hafif üslubu da bazı okurlara yüzeysel gelebilir. Kitabı en iyi şekilde masanızda duran bir başvuru kaynağı ve sizi yazmaya iten bir dürtü olarak kullanabilirsiniz.
Kime göre
- İş yerinde çok yazan ama kendini yazar olarak görmeyen kişiler
- Pazarlama, içerik ve kurumsal iletişim ekiplerinde çalışanlar
- Web sitesini ve tekliflerini kendi yazan girişimciler ve serbest çalışanlar
- E-postaları okunmadan geçilen yöneticiler
Kime göre değil
- — Kurgu yazma zanaatı arayan roman ve öykü yazarları
- — Ayrıntılı bir dil bilgisi ve üslup rehberi bekleyen deneyimli editörler
- — Akademik makale yazımı için rehber arayanlar
Ana dersler
01
Daha tek kelime yazmadan okurunuza bir isim verin
Belirsiz yazının çoğu, belli bir kişiye değil herkese, aslında da kendimize yazmaktan doğar. Handley tek ve somut bir okur düşünmenizi istiyor. Bu kişi ne biliyor, neye ihtiyacı var, metinden ne kazanacak? Bu tek tercih pek çok şeyi çözer: Hangi jargonu atacağınızı, neyi açıklayacağınızı, neyi dışarıda bırakacağınızı ve ne kadar resmî duracağınızı belirler. Bakış açısı da 'ne söylemek istiyorum'dan 'okurun ne duyması gerekiyor'a kayar. Taslağa başlamadan bir satır yazın: Kim okuyor, ne biliyor ve sonra ne yapmasını istiyorsunuz?
Kadıköy'de bir kafe zincirinin muhasebe ekibi, yeni fiş sistemi için şubelere bir duyuru hazırlıyor. İlk taslak yazılım geçişini ayrıntılarıyla anlatıyor. Ekip okuru 'sabah yedide kepenk açan, tek derdi kasanın çalışması olan şube sorumlusu Elif' diye tanımlayınca metin üç cümleye iniyor: Pazartesi ne değişiyor, Elif ekranda ne görecek, sorun çıkarsa kimi arayacak.
02
Çirkin bir ilk taslak yazın, sonra düzeltin
Handley, iyi yazının berbat ilk denemelerle başladığı fikrini Anne Lamott'tan ödünç alıyor ve buna 'çirkin ilk taslak' diyor. Boş sayfa ağır gelir, çünkü yazmakla yargılamayı aynı anda yapmaya çalışırız. Sonuçta her cümle, bir sonraki doğmadan silinir. Bu iki işi ayırın. Taslağı hızlı yazın; gerekirse sırasız, yer tutucularla ve hantal cümlelerle. Amaç yalnızca düşüncelerinizi sayfaya dökmek. Sonra biraz uzaklaşın; bir saat bile işe yarar. Ardından editör gözüyle geri dönün. Taslak ürünün kendisi değil, yeniden yazmayı mümkün kılan ham malzemedir.
Beşiktaş'ta çalışan bir mimar, belediyeye sunulacak proje açıklamasının ilk paragrafına bir saattir bakıyor. Sonunda telefonuna 20 dakikalık bir sayaç kuruyor. Aklındaki her şeyi yarım cümlelerle yazıyor, emin olmadığı yerlere '[metrekare?]' notu düşüyor ve süre bitince bırakıyor. Ertesi sabah bu dağınık metni toparlamak yalnızca yarım saat sürüyor.
03
Göz gezdiren okur için tasarlayın: Anlamı biçim taşır
İnternette ve gelen kutusunda okurlar önce göz gezdirir, sonra okuyup okumamaya karar verir. Handley buna kızmak yerine metni buna göre tasarlamayı öneriyor. Paragrafları kısa tutun, açık ara başlıklar kullanın, birbirine denk maddeleri madde işaretleriyle sıralayın. Kalın yazıyı yalnızca kaçırılmaması gereken birkaç kelimeye saklayın ve bol boşluk bırakın. Ana fikri en üste koyun. Hepsinden önemlisi, her mesajda tek bir şey isteyin. İki rica dikkati böler ve çoğu zaman ikisi de yapılmaz. Sınaması kolay: Okur yalnızca konu satırını, başlıkları ve kalın yazıları görse, sizden ne istediğini anlar mı?
Üsküdar'da bir apartman yöneticisi, asansör bakımı için kat maliklerinden onay isteyen uzun bir WhatsApp mesajı atıyor. Yirmi daireden yalnızca üçü cevap veriyor. Ertesi gün mesajı yeniden yazıyor. En üstte kalın harflerle tek bir soru var: 'Cuma akşamına kadar evet ya da hayır yazar mısınız?' Altında maliyet, tarih ve süre için üç kısa madde duruyor. Akşama on yedi cevap geliyor.
04
Okura kontrol edebileceği kanıt verin
Okurlar sıfatlara şüpheyle yaklaşmayı öğrendi. 'Dünya standartlarında', 'yenilikçi', 'kullanımı kolay' gibi ifadeler, okurdan yalnızca sözünüze güvenmesini istiyor. Handley güvenilirliği ayrıntıyla kurmayı öneriyor: somut bir detay, gerçek bir müşteri, akılda canlanabilecek ölçekte bir sayı, bakılabilecek bir kaynak ya da ürünü bizzat deneme imkânı. Ayrıntı ikna eder, çünkü doğrulanabilir; üstelik ayrıntı uydurmak övgü uydurmaktan zordur. 'Müşteriyi kahraman yapın' önerisi de aynı mantıkla çalışır. Ne kadar iyi olduğunuzu anlatmak yerine, gerçek bir kişinin hayatında neyin değiştiğini gösterin.
Balat'taki bir zeytinyağı dükkânının sitesinde yalnızca 'en kaliteli yağ' yazıyordu. Dükkânın sahibi bu ifadeyi şöyle değiştirdi: 'Ayvalık'taki 340 ağaçlık bahçemizden, hasattan sonraki 24 saat içinde soğuk sıkım. Her şişenin üzerinde hasat tarihi yazar.' Artık müşteriler sipariş vermeden önce hangi hasat tarihinden şişe kaldığını soruyor.
05
Kendi taslağınızı turlar hâlinde ve sesli okuyarak düzeltin
Her şeyi aynı anda düzeltmeye çalışmak yorar. Handley bu yüzden işi ayrı turlara bölüyor. İlk tur yapı içindir: Ana fikir başta mı, her bölüm yerini hak ediyor mu? İkinci tur kırpmak içindir: tekrarlar, lafı dolandıran girişler, gereksiz 'biraz'lar ve 'aslında'lar. Üçüncü tur netlik içindir: belirsiz kelimeler ve jargon yerine sade karşılıklar. Dördüncü tur doğruluk içindir: isimler, sayılar, bağlantılar. Sonra metnin tamamını sesli okuyun. Kulak, gözün atladığını yakalar: dolambaçlı cümleleri, eksik kelimeleri, makine gibi duran tonu. Metin, başta isim verdiğiniz okurla konuşan siz gibi duyulana kadar düzeltmeye devam edin.
Maslak'ta bir yazılım şirketinin İK uzmanı, yeni izin politikasını anlatan 520 kelimelik bir e-posta hazırlıyor. İlk turda yürürlük tarihini ilk satıra taşıyor, ikinci turda metni 300 kelimeye indiriyor. Sesli okurken 50 kelimelik bir cümlede tıkanıyor ve onu üçe bölüyor. Gönderdikten sonra 'Peki ne zaman başlıyor?' diye soran e-postalar kesiliyor.
Bugün dene
Bugün göndermeniz gereken bir e-postayı seçin. En üste okurun adını ve ondan istediğiniz tek şeyi yazın. Metni hızlıca çıkarın, sonra üçte birini kırpın ve göndermeden önce sesli okuyun.
Hızlı kontrol
Handley'ye göre ilk taslağın asıl görevi nedir?
Hangisi 'kontrol edilebilir kanıt' dersine en uygun değişikliktir?
Seçme alıntılar
“Yazmak bir sanat değil, bir alışkanlıktır.”
“Müşteriyi hikâyenizin kahramanı yapın.”
“İyi yazının neredeyse tamamı berbat ilk denemelerle başlar.”