Nasıl Öğreniriz
Benedict Carey
How We Learn
Nasıl Öğreniriz, bilim gazetecisi Benedict Carey'nin bir asırlık hafıza araştırmalarını derlediği kitap. Vardığı sonuç rahatsız edici: Güvendiğimiz alışkanlıklar, yani tekrar tekrar okumak, son gece çalışmak ve tek konuya gömülmek, çoğu zaman zahmetli hissettirenlerden daha az işe yarıyor. Cevaba bakmadan hatırlamaya çalışmak, tekrarları aralıklara yaymak, konuları karıştırmak, mola vermek ve uyumak öğrendiğinizi kalıcı kılıyor.
Çoğumuz okulda alıştığımız gibi çalışırız: altını çizmek, yeniden okumak, metin tanıdık gelene kadar tekrarlamak. Carey'nin itirazı şu: Tanıdıklık bir tuzak. Metnin gözünüze akıcı gelmesi, kitap kapalıyken onu hatırlayabileceğiniz anlamına gelmiyor.
Kitabın özü
New York Times'ın bilim muhabiri Carey, kitabı Robert ve Elizabeth Bjork gibi psikologların çalışmaları etrafında kuruyor. Bjork'ların “istenen zorluklar” (desirable difficulties) fikri her bölümde karşımıza çıkıyor: Öğrenirken yaşanan biraz zorlanma, yani bilgiyi hafızadan çekip çıkarmak, kısmen unutmuş olmak ya da hangi yöntemi kullanacağınıza karar vermek zorunda kalmak, hafızayı dayanıklı kılan şeyin ta kendisi.
Kitap katı bir sistem sunmuyor; daha çok bir dizi ayar öneriyor: kitabı kapatıp hatırlamaya çalışmak, aynı saatleri daha çok güne yaymak, soru tiplerini karıştırmak, tıkandığınız problemden bilinçli olarak uzaklaşmak ve uykuyu çalışmanın rakibi değil parçası saymak. Bulguların hepsi aynı sağlamlıkta değil: Hatırlama pratiği ve aralıklı tekrar, öğrenme biliminin en çok doğrulanan sonuçları arasında; uyku evreleri ve kuluçka üzerine iddialar ise daha temkinli okunmalı. Carey bu farkı çoğunlukla dürüstçe belirtiyor.
Kime göre
- YKS, KPSS ya da ALES'e hazırlanan ve çalışma düzenini sorgulayan öğrenciler
- İş hayatının yanında yeni bir dil, yazılım ya da mesleki beceri öğrenmeye çalışanlar
- Öğretmenler, eğitmenler ve çocuğunun ders çalışmasına destek olan ebeveynler
Kime göre değil
- — Adım adım bir çalışma programı ya da hazır şablon bekleyenler
- — Hafıza bilimini akademik düzeyde takip edenler; kitap popüler bilim seviyesinde kalıyor
Ana dersler
01
Kitabı kapatın, hatırlamaya çalışın
Yeniden okumak verimli hissettirir, çünkü metin giderek tanıdıklaşır; ama tanımak, hatırlamak değildir. Cevaba bakmadan önce onu hafızadan çekip çıkarmaya çalışmak, sayfayı bir kez daha okumaktan çok daha güçlü bir iz bırakır. Carey'nin aktardığı deneylerde zamanının bir kısmını küçük testlere ayıran öğrenciler, yalnızca tekrar okuyanları geride bıraktı; üstelik tekrar okuyanlar kendilerinden daha emin hissettikleri halde. Deneme sınavı yalnızca bir ölçüm aracı değil, çalışmanın kendisi. Önce yanlış cevap verip ardından kontrol etmek bile işe yarıyor.
Kadıköy'de KPSS'ye hazırlanan Elif, tarih notlarını dördüncü kez okumak yerine her başlığın altını bir kâğıtla kapatıyor ve hatırladıklarını yüksek sesle anlatıyor. İlk tur moral bozucu: Tanzimat maddelerinin yarısını unutmuş. Kâğıdı kaldırıp eksiklerini işaretliyor. Bir hafta sonra aynı başlıklarda neredeyse hiç boşluk kalmıyor ve toplamda daha az saat harcamış oluyor.
02
Tekrarları aralıklara yayın
Aynı toplam süre, tek oturum yerine günlere yayıldığında çok daha kalıcı sonuç verir. Bir aradan sonra konuya döndüğünüzde biraz unutmuş olursunuz; o unutulanı geri çağırma çabası, hafızayı taze haldeyken tekrar etmekten daha sağlam biçimde yeniden kurar. Aralıklar giderek büyüyebilir: bir gün, birkaç gün, bir hafta, daha fazlası. Son gece çalışmak ertesi sabahki sınavı kurtarabilir; bir ay sonra hâlâ hatırlamanızı sağlayan şey aralıklı tekrardır. Oturumlar arasındaki unutma boşa giden zaman değil, her tekrarı değerli kılan koşuldur.
Ataşehir'de çalışan yazılımcı Murat, Münih'teki yeni işine başlamadan önce temel Almanca kalıpları öğrenmek istiyor. Hafta sonu altı saatlik bir maraton yerine Marmaray yolculuklarında yirmişer dakika çalışıyor: 1., 2., 4., 8. ve 15. günlerde, yeni kalıplara geçmeden önce eskileri hatırlamaya çalışarak. Bir ay sonra hâlâ kafede sipariş verebiliyor, yol sorabiliyor.
03
Desteyi karıştırın
Tek tip soruyu art arda çözmek akıcı bir ilerleme ve sahte bir güven yaratır, çünkü hangi yöntemi kullanacağınızı hep önceden bilirsiniz. Farklı türleri aynı oturumda karıştırmak daha yavaş ve dağınık hissettirir; yine de matematik, motor beceriler, hatta ressamların üsluplarını ayırt etme üzerine yapılan çalışmalarda karışık pratik sonraki testlerde daha iyi sonuç verdi. Sebebi basit: Gerçek sınav da gerçek hayat da size sorunun türünü söylemez. Karışık çalışma, problemleri birbirinden ayırma ve doğru aracı seçme becerisini eğitir.
Üsküdar'da YKS'ye hazırlanan Can, her akşam tek bir fizik konusunun testini bitiriyordu. Son iki ayda soru bankasındaki beş farklı konudan soruları kartlara yazıp karıştırıyor ve rastgele çekiyor. İlk akşam sinir bozucu geçiyor. Ama deneme sınavında, sorunun hangi üniteden geldiğini bilmediği anlarda artık donup kalmıyor.
04
Uzaklaşın, biraz unutun, üzerine uyuyun
Zor problemler iki ritim ister: problemi zihne yükleyen yoğun bir çalışma, ardından gerçek bir mola. Carey, tıkandığınız noktada problemden uzaklaşmanın çözümün kendiliğinden belirmesine yardım edebileceğini gösteren kuluçka araştırmalarını anlatıyor. Unutmayı da yeniden tanımlıyor: Unutmak çoğunlukla bilgiyi silmez, ona erişimi zayıflatır; kısmen unutulmuş bir şeyi yeniden öğrenmek onu daha güçlü kılar. Uyku ise çalıştıklarınızı pekiştirip yeniden düzenliyor gibi görünüyor. Sabaha kadar çalışmak, tam da öğrendiklerinizi sabitleyecek süreçten vazgeçmek demek.
Maslak'taki bir finans şirketinde çalışan Zeynep, iki saattir tutmayan bir Excel modeline bakıyor. Gece yarısına kadar uğraşmak yerine elediği ihtimalleri bir kenara not ediyor, kısa bir yürüyüşe çıkıyor ve erkenden uyuyor. Sabah notunu okurken, yorgun gözlerin defalarca atladığı hatalı varsayımı on dakikada buluyor.
Bugün dene
Bu hafta çalıştığınız bir konuyu seçin. Notları kapatın, on dakika boyunca hatırladığınız her şeyi boş bir kâğıda yazın, sonra eksiklerinizi kontrol edin. Aynı alıştırmayı üç gün sonrası için takviminize ekleyin.
Hızlı kontrol
Carey'nin aktardığı araştırmalara göre hangi çalışma yöntemi hafızayı genellikle en çok güçlendirir?
Karışık (interleaved) pratik neden çoğu zaman blok halinde çalışmaktan daha iyi sonuç verir?
Seçme alıntılar
“Hafızamızın ilginç bir özelliği, şeylerin pasif tekrardan çok aktif tekrarla daha iyi işlenmesidir.”
“Öğretirken öğreniriz.”