Smart Brevity
Jim VandeHei, Mike Allen & Roy Schwartz
Smart Brevity, Axios'un kurucularından, yoğun okurun mesajınızı gerçekten anlamasını hedefleyen pratik bir yazı rehberi. Yöntemin özü şu: Tek bir ana fikriniz olsun. Onu ilk cümleye koyun, neden önemli olduğunu ikinci cümlede söyleyin ve gerisini göz gezdiren birinin saniyeler içinde kavrayacağı biçimde düzenleyin. En çok iş e-postalarında, raporlarda ve ekip güncellemelerinde işe yarar.
İş yerinde yazdıklarınızın çoğu göz ucuyla taranıyor, yarıda bırakılıyor ya da hiç açılmıyor. Bu kitap bu rahatsız edici gerçekten yola çıkıyor ve bütün yazma yöntemini onun üzerine kuruyor.
Kitabın özü
Jim VandeHei, Mike Allen ve Roy Schwartz önce Politico'yu, ardından Axios'u tek bir format üzerine kurdu. Bu formatta kısa bir başlık, güçlü bir ilk cümle ve "Neden önemli" satırı var. Ayrıntı isteyen okur için de maddeler geliyor. Kitabın iddiası, aynı yapının yöneticinize gidecek bir e-postada, haftalık ekip notunda ya da yönetim kuruluna sunulacak bir özette de çalıştığı.
Asıl disiplin yazmaya başlamadan önce geliyor. Henüz karar vermediğiniz bir şeyi kısa anlatamazsınız. Uzunluk çoğu zaman yazarın ne demek istediğini hâlâ bilmediğini gizler. Kitabın en çok alıntılanan fikri de buradan çıkıyor: Kısalık özgüvendir, uzunluk korkudur.
Dürüst bir not ekleyelim. Kitabın kendisi epey tekrara düşüyor, Axios örnekleri ve kurum övgüsüyle dolu. Değer yöntemde ve yöntem birkaç sayfaya sığıyor. Edebi metinler, nüanslı tartışmalar ya da düşünce sürecinin kendisinin önemli olduğu yazılar için uygun değil. Şunu da unutmayın: Kısalık kelimeleri keser, düşünceyi değil.
Kime göre
- Günde onlarca iş e-postası ve mesajı yazıp cevapsız kalmaktan yorulanlar
- Ekibine ya da üst yönetime düzenli güncelleme gönderen yöneticiler
- Kurumsal iletişim, PR ve iç iletişim alanında çalışanlar
- Uzun raporlarını kimsenin okumadığını fark eden analistler ve danışmanlar
Kime göre değil
- — Edebi üslup ya da yaratıcı yazarlık teknikleri arayanlar
- — Haber yazımında ters piramit eğitimini zaten almış olanlar; kitap onlara pek yeni bir şey söylemez
- — Uzun ve katmanlı argümanlar kurmayı öğrenmek isteyen deneme ve akademik yazarlar
Ana dersler
01
Yazmadan önce tek fikrinizi bilin
Taslağı açmadan önce okurun aklında kalması gereken tek şeye karar verin. Sınaması basit: Bunu bir iş arkadaşınıza tek ve sade bir cümleyle, yüksek sesle söyleyebiliyor musunuz? Üç cümleye ihtiyaç duyuyorsanız elinizde henüz bir fikir yok, bir konu var. Kitabın önemli tespiti şu: Şişkin yazıların çoğu çözülmemiş düşüncedir. O cümleyi en başta yazmak sizi karar vermeye zorlar. Ardından mesajın geri kalanı ya bu cümleyi destekler ya da silinir. Bu adım bir dakika sürer ama yazma süresinin yarısını kurtarır.
Kadıköy'de bir kafe zincirinin operasyon müdürü olan Elif, şubelere göndereceği duyuruya önce şu cümleyi yazıyor: "Pazartesiden itibaren kapanış saati 23.00'e çekiliyor, çünkü gece cirosu maliyeti karşılamıyor." Dört paragraf sürecek toplantı özeti ve rakam tablosu tek satıra iniyor. Şube sorumluları da neyin değiştiğini ilk saniyede anlıyor.
02
Ana fikirle başlayın, sonra neden önemli olduğunu söyleyin
Haberi ya da talebinizi ilk cümleye koyun. Bağlam, nezaket cümleleri ve geçmiş ilk cümlede yer almasın. İkinci cümlede okurun sessiz sorusunu cevaplayın: Bu beni neden ilgilendiriyor? Axios bu satırı açıkça "Neden önemli" etiketiyle yazar. Bu sıralama okura saygıdır. Okur iki cümleden sonra bıraksa bile, ki pek çoğu bırakır, ihtiyaç duyduğu her şey elindedir. Bağlam, tarihçe ve çekinceler daha sonra, isteyenler için gelir. Kibar bir girişle başlamak size nazik görünebilir. Okur içinse yalnızca beklemek demektir.
Ankara'daki bir yazılım firmasının satış müdürü Murat, "Geçen haftaki görüşmemizin ardından bütçeyle ilgili birkaç düşüncemi paylaşmak istedim" diye başlayan e-postasını siliyor. Yerine şunu yazıyor: "Üçüncü çeyrek reklamları için 250 bin TL ek bütçeye ihtiyacımız var. Neden önemli: Bu bütçe olmazsa eylül kampanya dönemini kaçırırız." Onay aynı gün geliyor.
03
Göz gezdiren okur için yazın: Anlamı biçim taşısın
Yoğun okur okumaz, tarar. Bu yüzden anlamın bir kısmını biçime yükleyin. Bir ila üç cümlelik kısa bloklar kurun. Her bölümün ne anlattığını söyleyen kalın başlıklar koyun. Paralel öğeler için madde işaretleri kullanın ve bolca boşluk bırakın. Mesaja yalnızca tek bir talep koyun; iki ricada bulunduğunuzda genellikle biri unutulur. Göndermeden önce mesaja okumadan beş saniye bakın. Bir yabancı konunun ne olduğunu ve sizin ondan ne istediğinizi anlayabilir mi?
Bir e-ticaret şirketinde ekip lideri olan Zeynep'in uzun haftalık raporu üç kalın başlığa dönüşüyor: "Tamamlandı", "Takıldık", "Sizden beklenen". Her başlığın altında iki madde var. Tek talep de son başlığın altında duruyor. Eskiden günler sonra gelen cevaplar artık aynı öğleden sonra geliyor.
Bugün dene
Göndermek üzere olduğunuz ilk iş e-postasını alın. Ana fikrini ilk cümle yapın ve ardına bir "Neden önemli" satırı ekleyin. Bu ikisini desteklemeyen her şeyi silin ve mesajı tek, net bir taleple bitirin.
Hızlı kontrol
Smart Brevity'ye göre bir mesajın ilk cümlesi ne yapmalı?
Kitaba göre uzun mesajlar çoğu zaman neyin işaretidir?
Seçme alıntılar
“Kısalık özgüvendir. Uzunluk korkudur.”
“Kısa ama sığ değil.”
“Bu mektubu daha uzun yazdım, çünkü kısaltmaya vaktim olmadı.”