Ultra Öğrenme
Scott H. Young
Ultralearning
«Ultra Öğrenme» (2019), Scott H. Young'ın yoğun ve kendi kendine yürütülen öğrenme projelerini savunduğu kitap. Young, MIT'nin bilgisayar bilimi müfredatını yaklaşık bir yılda tek başına bitirme denemesi gibi deneyimlerinden dokuz ilke çıkarıyor. En işe yarayan özü şu: tekrar okumak yerine kendinizi sınayın, beceriyi gerçekten kullanacağınız biçimde çalışın ve sizi geride tutan tek zayıflığa yüklenin. Kitabı kahramanlık hikâyeleri için değil, yöntemi için okuyun.
Çoğumuz verimli hissettiren şekilde çalışırız: tekrar okuruz, fosforlu kalemle çizeriz, zaten iyi yaptığımız şeyi yineleriz. Young'ın iddiası, bu his ile gerçek ilerlemenin çoğu zaman ters yönleri gösterdiği.
Kitabın özü
Young, «MIT Challenge» ile tanındı. MIT'nin ücretsiz yayımladığı ders materyallerini kullanarak dört yıllık bilgisayar bilimi müfredatının sınavlarını yaklaşık on iki ayda geçmeye çalıştı. Ardından arkadaşı Vat Jaiswal ile bir yıl boyunca İngilizceden uzak durarak dört dil öğrendi. Kitap bu projeleri ve başka yoğun öğrenicilerin hikâyelerini dokuz ilkeye dönüştürüyor: metaöğrenme, odak, doğrudanlık, alıştırma (drill), geri çağırma, geri bildirim, kalıcılık, sezgi ve deneme.
En önemli ilkeler yeni değil; öğrenme biliminin sağlam bulgularını yeniden paketliyor. Geri çağırma pratiği, yani «test etkisi», tekrar okumayı defalarca geride bırakmış bir yöntem. Bilinçli pratik, yıllarca süren rahat tekrarın neden bir platoya takıldığını açıklıyor. Aktarım (transfer) araştırmaları da bir bağlamda öğrenilen becerinin başka bir bağlamda çoğu zaman ortaya çıkmadığını gösteriyor. Young'ın katkısı, bütün bunları gerçekten yürütülebilir bir projeye çevirmesi.
Dürüst olmak gerekirse, kitaptaki çarpıcı hikâyeler sıra dışı boş zamanı ve dayanıklılığı olan birine ait. Ders materyalleriyle sınav geçmek de diploma almakla aynı şey değil. Fayda görmek için «ultra» olmanız gerekmiyor. Haftada birkaç saati bu ilkelerle kullanmak, bu sürenin iki katını tekrar okumaya harcamaktan daha çok kazandırır.
Kime göre
- Sınava ya da kariyer değişikliğine kendi başına hazırlananlar
- Belirli bir sürede yeni bir beceri (dil, yazılım, veri analizi) edinmesi gereken çalışanlar
- Yıllardır «pratik yaptığı» hâlde bir platoda takılıp kalanlar
- Notlarını defalarca okuyup sınavda yine de kafası boşalan öğrenciler
Kime göre değil
- — Araştırmaları derinlemesine anlatan bir bilim kitabı arayanlar; Brown, Roediger ve McDaniel'in «Make It Stick» kitabı bu konuda daha doyurucu
- — Az emek isteyen, yumuşak bir alışkanlık rehberi bekleyenler
Ana dersler
01
Kitabı kapatın: geri çağırmayı ana çalışma yönteminiz yapın
Tekrar okumak öğreniyormuş gibi hissettirir, çünkü konu tanıdık gelmeye başlar. Ama tanıdıklık, hatırlamak demek değildir. Young geri çağırmayı merkeze koyuyor: bakmadan önce cevabı kendi belleğinizden çıkarmaya çalışın. Bunun yolları belli: boş kâğıda aklınızda kalanları yazmak, kendi hazırladığınız soruları cevaplamak, bir kavramı notsuz anlatmak. Bu yöntem daha yavaş ve daha sinir bozucu gelir; belleği güçlendiren de tam olarak bu zorlanmadır. Pratik kural şu: okumaya ayırdığınız süre kadar zamanı kendinizi sınamaya ayırın. Zorlanıp sonra kontrol etmek, üç kez okumaktan iyidir.
Zeynep, KPSS'ye hazırlanırken Kadıköy–Karaköy vapurunda anayasa notlarını okuyordu. Sonra rutinini değiştirdi. Artık bir bölümü okuyup defteri kapatıyor, maddeleri ve süreleri boş kâğıda yazıyor, ardından kırmızı kalemle düzeltiyordu. İlk hafta sayfaların yarısı kırmızıydı. Sınava doğru kırmızı birkaç satıra indi; o satırlar da tam olarak sınavda kaçıracağı yerlerdi.
02
Tekrar için değil, amaçla çalışın
Bir beceri rahat gelmeye başladıktan sonra aynısını daha çok yapmak, çoğunlukla onu yalnızca korur. Young'ın alıştırma ve geri bildirim ilkelerine göre ilerleme, pratiğe dört şey eklendiğinde geri gelir: dar bir hedef, tam dikkat, hızlı geri bildirim ve gerçek bir zorlanma. Bu, şarkının tamamını çalmaktan ya da maçın tamamını oynamaktan daha az keyiflidir. Çoğu kişinin bundan kaçmasının nedeni de bu. Basit bir test: seans kolay geçtiyse ve neyin geliştiğini söyleyemiyorsanız, yaptığınız şey pratik değil tekrardı.
Murat on yıldır düğünlerde bağlama çalıyor ama hızlı türkülerdeki aynı geçişte hep tökezliyordu. Repertuvarı baştan sona çalmak yerine o dört ölçüyü metronomla yavaşlattı. Her gün on beş dakika yalnızca o geçişi çaldı, telefonla kaydedip dinledi ve metronomu her hafta biraz hızlandırdı. Üç hafta sonra geçiş artık takılmıyordu; davulcu bunu Murat'tan önce fark etti.
03
Beceriyi haritalayın, sonra yaşadığı yerde çalışın
Young ilk adıma metaöğrenme diyor: başlamadan önce becerinin gerçekte ne istediğini, başkalarının onu nasıl öğrendiğini ve iyi performansın neye benzediğini öğrenin. Ardından doğrudanlık geliyor: beceriyi kullanacağınız ortamda ya da ona olabildiğince yakın bir ortamda çalışın. Pek çok kişi aylarını komşu bir etkinliğe harcıyor; konuşmak yerine kelime uygulamalarıyla, bir şey üretmek yerine eğitim videolarıyla vakit geçiriyor. Sonra öğrendiklerinin gerçek duruma aktarılmamasına şaşırıyor. Yüzlerce saat pratik yapmadan önce birkaç saatinizi haritaya ayırın.
Deniz, Sultanahmet'te rehberlik yapmak için İngilizce çalışıyordu. Dil uygulamasında 300 günlük serisi vardı ama ilk turistle konuşurken dili tutuldu. Deneyimli iki rehbere sahada en çok neye ihtiyaç duyulduğunu sordu: tarih anlatmak, yol tarif etmek, beklenmedik sorulara cevap vermek. Uygulamaya ayırdığı süreyi yarıya indirdi ve her hafta bir arkadaşına gerçek tur rotasını İngilizce anlattı. İki ay sonra ilk grubunu tek başına gezdirdi.
04
Kendi öğrenme projenizi tasarlayın
Kitabın asıl aracı proje: tanımlı bir beceri, bir son tarih ve haftalık bir ritim. Güçlü projeler üç mod arasında döner. Önce gerçek beceriyi uygulayıp nerede durduğunuzu görün. Sonra genel performansı sınırlayan tek zayıflığı ayrı bir alıştırmayla çalışın. Birkaç gün sonra da aklınızda neyin kaldığını yardım almadan test edin. Ardından yeniden gerçek beceriye dönün. Kapsamı küçük tutmak, «ultra» olmaktan daha önemli: altı ila on iki hafta, haftada birkaç saat yeterli. Başlamadan önce planı yazıya dökün.
Ece, Ankara'da bir muhasebe bürosunda çalışıyor ve SQL öğrenmek için kendisine sekiz hafta verdi. Her pazartesi gerçek bir aylık raporu sorguyla yeniden kurdu. JOIN'ler sonuçlarını bozup durunca her gün on beş dakika yalnızca JOIN alıştırması yaptı. Her cuma bir raporu not ve arama kullanmadan sıfırdan yazdı. Altıncı haftada cuma testi iki saat yerine yirmi dakika sürüyordu.
Bugün dene
Bu hafta çalıştığınız bir konuyu seçin. Bütün notları kapatın, 10 dakikalık bir sayaç kurun ve hatırladığınız her şeyi boş bir kâğıda yazın. Sonra kontrol edin. Bulduğunuz boşluklar, yarının çalışma planıdır.
Hızlı kontrol
Bir kez okuduğunuz bir konunun sınavına bir saat kaldı. «Ultra Öğrenme»ye göre bu saati en iyi nasıl kullanırsınız?
Young neden «doğrudanlık» ilkesinde ısrar ediyor?
Seçme alıntılar
“Öğrenmek için test edin.”
“Delik bir kovayı doldurmaya çalışmayın.”
“Birinci ilke, kendinizi kandırmamanızdır; kandırılması en kolay kişi de sizsiniz.”