Yazma Sanatı
Stephen King
On Writing
Yazma Sanatı, Stephen King'in 2000'de yayımlanan yazma üzerine kitabıdır: bir yanı nasıl yazar olduğunun anısı, öbür yanı zanaat üzerine sade tavsiyeler. Temel kuralları basittir: çok okuyun ve çok yazın, ilk taslağı kapı kapalıyken yazıp kapı açıkken yeniden yazın, ikinci taslağı yaklaşık yüzde on kısaltın, sade kelimeyi ve etken fiili tercih edin.
Anlatacak bir hikâyeniz, yazacak bir raporunuz ya da yapacak bir konuşmanız var ve ilk taslak cansız görünüyor. King'in cevabı gizli bir teknik değil; düzenli bir çalışma alışkanlığı ve acımasız bir ikinci taslak.
Kitabın özü
Kitabın ilk bölümü anıdır: King'in çocukluğu, ilk retler, gündüz öğretmenlik yapıp gece yazdığı yıllar ve bağımlılıkla mücadelesi. Ortadaki bölüm, onun alet çantası dediği kısımdır: kelime dağarcığı, dil bilgisi ve çalışan bir yazarın alışkanlıkları; her gün yazılan sayfalar, kapatılabilen bir kapı ve akılda tutulan bir okur. King'e göre hikâyeler kurgulanmaktan çok bulunur: Karakterleri bir duruma koyar ve ne yaptıklarını izlersiniz.
Kitap, Haziran 1999'da yürüyüş yaparken çarptığı ve neredeyse hayatına mal olan minibüs kazasıyla ve iyileşirken masasına dönüşüyle biter. Bu dönüş kitabın son dersidir: Hayata dönmenin bir yolu olarak yazmak. İşte Bu Fikir Tutar! ve Anlatmaya Değer ile birlikte hikâye anlatmanın zanaat yanını oluşturur: Onlar bir hikâyeyi neyin etkili kıldığını söyler, King cümlelerin nasıl yazıldığını gösterir.
Kime göre
- İşi için yazan ve sade, doğrudan cümleler kurmak isteyen herkes
- Boş sayfa karşısında donup kalan anlatıcılar
- Tavsiyelerin yanında bir yazarın hayatını dürüstçe okumayı sevenler
Kime göre değil
- — Adım adım olay örgüsü kurma sistemi arayanlar; King kurguya şüpheyle bakar
- — İş yazışmaları için şablon arayanlar
Ana dersler
01
Çok okuyun, çok yazın
King'in vazgeçilmez iki kuralı. Okumak neyin işe yaradığını ve neyin cansız kaldığını gösterir; yazmak ise gelişmenin tek yoludur. Kestirme yol yoktur; hiçbir yetenek o saatlerin yerini tutmaz.
Ekibine bir bülten yazmak isteyen Ankaralı bir mühendis her akşam iyi bir deneme okuyor, her sabah işe gitmeden üç yüz kelime yazıyor. Bir ay sonra bülten bir şablon gibi değil, bir insan gibi okunuyor.
02
Önce kapı kapalı, sonra kapı açık
İlk taslağı kendiniz için yazın; kimseye göstermeden ve yazarken düzeltmeden. Yeniden yazarken okur için yazın, kapı açıkken: Şimdi kısaltır, netleştirir ve hikâyenin aslında ne anlattığını sorarsınız.
İzmir'de bir ürün yöneticisi, lansman hikâyesinin ilk hâlini tek oturuşta yazıyor, kimseye göstermiyor; ancak ertesi gün ekip liderinin sorularını aklında tutarak yeniden yazıyor.
03
İkinci taslak daha kısadır
King'in formülü: İkinci taslak, ilk taslak eksi yaklaşık yüzde ondur. Arka planı, tekrarlanan noktaları ve süs kelimelerini atmak geriye kalanı güçlendirir.
Bursa'da bir öğretmen okul töreni için hazırladığı konuşmayı dört dakikadan üç buçuğa indiriyor ve ilk öğrencisiyle ilgili cümle sonunda yerine oturuyor.
04
Sade kelime, etken fiil
Etkileyici kelimeyi değil, uyan ilk kelimeyi kullanın; etken fiilleri seçin; tonu zarflara değil diyaloğa taşıtın.
İstanbul'da bir destek ekibi lideri "sorun ekip tarafından çok hızlı bir şekilde çözüldü" cümlesini "ekip bir saatte düzeltti" diye yeniden yazıyor ve müşteri teşekkür ediyor.
Bugün dene
Bu hafta yazdığınız bir sayfayı alın, yüzde on kısaltın ve değiştirebildiğiniz her zarfın yerine daha güçlü bir fiil koyun. Sonra iki hâli de yüksek sesle okuyun.
Hızlı kontrol
King'in kapı kapalı yazmaktan kastı nedir?
King'in ikinci taslak kuralı nedir?
Seçme alıntılar
“Okumaya vaktiniz yoksa yazmaya da vaktiniz (ya da araçlarınız) yoktur. Bu kadar basit.”
“Cehennemin yolu zarflarla döşelidir.”