BookYol

Kavram

Duygusal Komuta Sistemleri

Duygusal komuta sistemleri, John Gottman ile Joan DeClaire'in çalışmalarında, sinirbilimci Jaak Panksepp'in araştırmasından yola çıkan temel duygusal dürtülerdir (kâşif, yuva kurucu, nöbetçi, şakacı gibi); kişinin o an ne aradığını ve böylece nasıl teklif edip nasıl karşılık verdiğini biçimlendirir.

Gottman ile DeClaire, İlişkilerin Çaresi (The Relationship Cure) kitabında bu fikri, memelilerde ortak olan arama, şefkat, korku ve oyun gibi temel duygusal devreleri inceleyen Jaak Panksepp'ten alır ve gündelik figürlere dönüştürür. Kâşif yenilik ve öğrenme ister. Yuva kurucu yakınlık ve aidiyet ister. Nöbetçi tehlikeyi gözler ve güvenlik ister. Şakacı eğlence ve hafiflik ister. Kitap, kontrol ve düzen isteyen başkomutan gibi birkaç figürden daha söz eder. Herkeste hepsi vardır; değişen, belirli bir kişide ya da anda hangilerinin etkin olduğudur. Fikrin yararı pratiktir. Kaçırılan pek çok teklif daha az önemsemekten kaynaklanmaz: Biri kâşiften teklif eder ("Yeni bir yer deneyelim"), öteki nöbetçiden cevap verir ("Saat geç, yollar kalabalık"). Hangi sistemin konuştuğunu görmek, bir çatışmayı üzerinde çalışılabilecek bir farka çevirir. Bu, konuşmalar için bir mercektir; bir kişilik testi ya da etiket değildir.

Gerçek hayattan bir örnek

Antalya'da Merve, Kaş'ta plansız bir hafta sonu öneriyor; nişanlısı Emre ise gitmemek için gerekçeleri sıralıyor. Bu eskiden küslükle biterdi. Şimdi Merve "Nöbetçi yine iş başında" diyor; Emre gülüyor ve ne olursa yeterince güvenli olacağını soruyor. Ücretsiz iptalli bir oda ayırtıyorlar, hava durumuna da Emre kendisi bakıyor.

Nasıl kullanılır

  1. 1Yakın zamanda yaşadığınız küçük bir çatışmayı düşünün ve her birinizin hangi dürtüden konuştuğunu sorun: keşfetmek, yuva kurmak, korumak ya da oynamak.
  2. 2Reddetmek istediğiniz bir teklife cevap vermeden önce, karşınızdakinin o an ne aradığını kendinize sorun.
  3. 3Öteki dürtüyle yarı yolda buluşan bir cevap önerin: Bir maceranın güvenli hâli ya da bir planın eğlenceli hâli gibi.