Kavram
Zengin Olmak ve Zengin Kalmak (Getting Wealthy vs. Staying Wealthy)
Zengin olmak ve zengin kalmak, Morgan Housel'ın birbirine zıt iki beceri arasında yaptığı ayrımdır: Para kazanmak iyimserlik ve risk alma cesareti ister; onu elde tutmak ise tutumluluk, alçakgönüllülük ve sizi oyundan atabilecek her şeye karşı bir tür paranoya.
Housel'ın Paranın Psikolojisi'ndeki gözlemi şudur: Zengin olan pek çok kişi zengin kalamaz, çünkü serveti kuran özellikler onu korumaya engel olur. Yükselirken kazandıran iyimserlik ve cesaret, zirveye yaklaşınca daha büyük bahislere, borçla alınan pozisyonlara ve iyi gidişin hiç bitmeyeceği inancına dönüşür. Verdiği örnek, döneminin en ünlü borsacılarından Jesse Livermore'dur: 1929 çöküşü sırasında büyük bir servet kazandı ve giderek büyüyen bahislerle onu birkaç yıl içinde kaybetti. Zengin kalmanın temeli hayatta kalmaktır: Oyundan atılan biri için bileşik getiri işlemez; bu yüzden ilk hedef asla silinip gitmemektir. Buradan iki kural çıkar. Birincisi, planın plana göre gitmeyeceğini hesaba katarak plan yapmak; böylece bir iş kaybı, kötü bir on yıl ya da ailevi bir acil durum sizi yıkmaz, yalnızca sarsar. İkincisi, iki tutumu aynı anda taşımak: Uzun vade konusunda iyimserlik, sizi oraya varmaktan alıkoyabilecek kısa vadeli olaylar konusunda ise paranoya. Bu ikisi çelişkili hissettirir; ama bir insanı, zamanın işini yapabileceği kadar uzun süre oyunda tutan tam da bu birleşimdir.
Gerçek hayattan bir örnek
Gaziantep'te bir tekstil atölyesi işleten Hakan, iyi yıllarda işini hızla büyüttü; her seferinde daha büyük bir krediyle. Büyük bir yurt dışı siparişi iptal edildiğinde taksitler gelmeye devam etti ve iki makinesini değerinin altında satmak zorunda kaldı. Yeniden kurarken hırsını değil kuralını değiştirdi: Artık yalnızca kazanılmış nakitle büyüyor ve altı aylık gideri, yaklaşık 900.000 lirayı, el sürülmeden kenarda tutuyor. Büyüme daha yavaş. Ama tek bir iptal edilen sipariş artık işi bitiremez.
Nasıl kullanılır
- 1Sizi oyundan atabilecek tek olayı, örneğin gelirinizi kaybetmeyi ya da ödeyemeyeceğiniz bir borcu yazın ve önce ona karşı bir savunma kurun.
- 2Planın plana göre gitmeyeceğini varsayarak plan yapın: Beklediğinizden düşük gelir, daha yüksek gider ve daha uzun bir bekleyişi hesaba katın.
- 3Daha büyük her bahisten önce, işler çok kötü giderse ayakta kalıp kalamayacağınızı sorun; kalamayacaksanız bahsi küçültün.