Wall Street'te Rastgele Bir Yürüyüş
Burton G. Malkiel
A Random Walk Down Wall Street
Malkiel'e göre hisse fiyatları herkesin bildiği bilgiyi çok hızlı sindirir. Bu yüzden kazanan hisseyi seçmeye ya da piyasanın zamanlamasını tutturmaya çalışanların çoğu, uzun vadede piyasanın tamamını almaktan daha kötü sonuç alır. Önerisi sade: geniş ve düşük maliyetli endeks fonları alıp yıllarca tutmak, hisse payını da paraya ne zaman ihtiyaç duyacağınıza göre ayarlamak.
Her yıl profesyonel fon yöneticilerinin büyük kısmı, sıradan bir endeks fonunu geçemiyor. Elli yıldır güncellenen bu kitap bunun nedenini ve sıradan bir birikimcinin bunun yerine ne yapması gerektiğini anlatıyor.
Kitabın özü
Kitabın adı bir benzetmeden geliyor: Kısa vadeli fiyat hareketleri, sarhoşun yürüyüşü gibi büyük ölçüde öngörülemez. Malkiel buna 'etkin piyasa' fikrini ekler. Bir haber, bir bilanço ya da bir faiz kararı fiyata dakikalar içinde yansır. Siz haberi okuduğunuzda fırsat çoğunlukla geçmiştir. Grafik okumak ve 'sıcak' hisse peşinde koşmak da bu gerçeği değiştirmez.
Kitabın gücü, bu fikri pratik bir plana çevirmesi. Malkiel ücretleri düşük tutmayı, birikimi tek bir hisseye değil tüm piyasaya yaymayı ve düşüşlerde panikle satmamayı önerir. Hisse oranını yaşınıza ve hedefinizin tarihine göre kademeli olarak azaltmanızı da tavsiye eder. Bazı bölümleri ABD'ye özgüdür. Ancak temel mantık Borsa İstanbul'da da, başka herhangi bir piyasada da geçerlidir.
Kime göre
- Birikimini nasıl değerlendireceğini bilmeyen ve sağlam bir başlangıç noktası arayanlar
- Sosyal medyadaki hisse tavsiyelerine kapılıp zarar etmiş olanlar
- Emeklilik ya da çocuk eğitimi gibi uzun vadeli hedefler için plan kuranlar
Kime göre değil
- — Hızlı ve kısa vadeli işlem stratejisi arayanlar
- — Şirket değerlemesi üzerine teknik bir ders kitabı bekleyenler
Ana dersler
01
Piyasayı yenmek neden bu kadar zor
Malkiel'in temel tezi şu: Bir şirket hakkında herkesin bildiği bilgi fiyata çok hızlı yansır. Siz haberi okuduğunuzda büyük oyuncular çoktan alıp satmıştır. Üstelik bir yıl parlayan fon yöneticileri, sonraki yıllarda çoğunlukla ortalamaya geri döner; başarı serileri kalıcı değildir. Buna yönetim ücretleri ve komisyonlar eklenince, aktif seçim yapanların büyük çoğunluğu uzun vadede piyasa ortalamasının gerisinde kalır. Bu, hiç kimsenin kazanamayacağı anlamına gelmez. Kazananı önceden seçmenin neredeyse imkânsız olduğu anlamına gelir.
Kadıköy'de lise öğretmeni olan Selin, bir Telegram grubunun 'kaçırılmaz' dediği bir BIST hissesine 40.000 TL yatırıyor. Ne var ki haber gruba düştüğünde fiyat zaten yüzde 15 yükselmiş. Birkaç ay sonra hisse geri çekiliyor ve Selin zararına satıyor. Aynı dönemde parası BIST 100'e endeksli bir fonda dursaydı, sıradan ama daha sağlam bir getiri elde edecekti.
02
Vadeniz riskinizi belirler
Hisse senetleri uzun vadede genellikle mevduattan ve tahvilden fazla kazandırır, ama yolda sert düşüşler yaşatır. Malkiel'e göre ne kadar hisse taşıyabileceğinizi cesaretiniz değil, paraya kaç yıl sonra ihtiyaç duyacağınız belirler. Önünüzde yirmi yıl varsa, yüzde 30'luk bir düşüşün toparlanmasını bekleyebilirsiniz. İki yıl sonra ev peşinatı ödeyecekseniz, aynı düşüş bütün planınızı bozar. Bu yüzden her birikimi ayrı bir hedef ve tarihle düşünün. Tarih yaklaştıkça hisse payını azaltıp daha sakin araçlara kaydırın.
Ankara'da yaşayan Murat ile Elif iki ayrı birikim yapıyor: biri 18 ay sonraki ev peşinatı, diğeri 25 yıl sonraki emeklilik. Peşinat parasını mevduatta ve kısa vadeli fonlarda tutuyorlar, emeklilik birikiminin büyük kısmını ise hisse endeks fonuna ayırıyorlar. Borsa bir çeyrekte yüzde 20 düştüğünde peşinat planları hiç etkilenmiyor. Emeklilik payına da dokunmuyorlar.
03
Kontrol edebildiğiniz tek şey: maliyet
Getiriyi öngöremezsiniz, ama ödediğiniz ücreti seçebilirsiniz. Malkiel bu yüzden geniş piyasayı izleyen, düşük maliyetli endeks fonlarını önerir. Yıllık yüzde 2 ile yüzde 0,5 arasındaki fark küçük görünür. Oysa bileşik getiri hesabıyla yirmi yılda birikiminizin ciddi bir kısmını yer. Endeks fonu kazananı tahmin etmeye çalışmaz, piyasanın tamamını alır. Piyasa ne getirirse, düşük bir ücret düşüldükten sonra kalanı size bırakır. Sıkıcıdır, ama çoğu yatırımcı için en güvenilir yoldur.
İzmir'de yazılımcı olan Burak, bankasının önerdiği karma fonun yıllık yönetim ücretinin yüzde 2,5 olduğunu fark ediyor. Aynı tutarı BIST 30'u izleyen bir borsa yatırım fonuna (BYF) aktardığında ücret yüzde 1'in altına iniyor. Ayda 5.000 TL biriktiren biri için bu fark, yıllar içinde bir yıllık maaşa yaklaşabilir.
Bugün dene
Sahip olduğunuz her fonun yıllık yönetim ücretini bulun ve yanına geniş bir endeks fonunun ücretini yazın. Ardından her birikime ne zaman ihtiyaç duyacağınızı not edin.
Hızlı kontrol
Malkiel'e göre aktif hisse seçenlerin çoğu neden uzun vadede piyasayı geçemiyor?
Cesaretleri aynı olan iki kişiden biri paraya 3 yıl, diğeri 25 yıl sonra ihtiyaç duyacak. Hangisi makul olarak daha fazla hisse taşıyabilir?
Seçme alıntılar
“Gözleri bağlı bir maymun, gazetenin borsa sayfalarına dart atarak, uzmanlarınki kadar iyi bir portföy seçebilirdi…”
“Başarılı yatırım, başkalarının beklentilerini önceden tahmin etmektir.”