Kavram
Ortalamaya Dönüş (Regression to the Mean)
Ortalamaya dönüş, alışılmadık derecede iyi ya da kötü uç bir sonucun ardından ortalamaya daha yakın bir sonucun gelmesi yönündeki istatistiksel eğilimdir; çünkü uç sonucun oluşmasında şansın payı vardır ve şans istendiğinde tekrarlanmaz.
Francis Galton bu örüntüyü on dokuzuncu yüzyılda tanımladı; Daniel Kahneman ise onunla hiç unutmadığı bir derste karşılaştı. İsrail Hava Kuvvetleri'nde uçuş eğitmenlerine ders verirken, iyi performansı ödüllendirmenin hataları cezalandırmaktan daha etkili olduğunu savundu. Deneyimli bir eğitmen itiraz etti: Kusursuz bir manevra için bir öğrenciyi övdüğünde bir sonraki deneme genellikle daha kötü oluyordu; kötü bir manevradan sonra öğrenciye bağırdığında ise bir sonraki genellikle daha iyi. Kahneman, eğitmenin aslında ortalamaya dönüşü izlediğini gördü. Her performans biraz beceri, biraz şanstır. Olağanüstü bir denemeye büyük olasılıkla şans da yardım etmiştir; bu yüzden eğitmen ne derse desin bir sonraki deneme öğrencinin ortalamasına daha yakın olacaktır. Çok kötü bir deneme de büyük olasılıkla şanssızdır; bir sonraki zaten iyileşme eğilimindedir. Övgü genellikle en iyi denemelerin, eleştiri en kötülerin ardından geldiği için dünya, eleştiriyi ödüllendiriyor ve övgüyü cezalandırıyor gibi görünür. Zihin şansı bir açıklama olarak kabul etmekte zorlanır. Sistem 1 bir neden ister; bu yüzden ortalamaya dönüşün hakkı arada ne olduysa ona verilir: bağırmaya, yeni yöneticiye, teknik direktör değişikliğine, tedaviye. Bir iyileşmeyi bir değişikliğe bağlamadan önce, başlangıç noktasının uç olup olmadığını sorun.
Gerçek hayattan bir örnek
Can, Trabzon'da bir gençlik futbol takımını çalıştırıyor. Ağır bir yenilginin ardından oyuncuları bir saat boyunca sert antrenmana sokuyor ve bir sonraki maçı kazanıyorlar. Parlak bir galibiyetin ardından bütün akşam onları övüyor ve bir sonraki maçta ancak berabere kalıyorlar. Öfkenin işe yaradığı sonucuna varıyor. Sonra bütün sezonu gözden geçiriyor ve ne yaparsa yapsın örüntünün değişmediğini görüyor: Çok kötü bir maçın ardından gelen maçlar genellikle daha iyi, parlak bir maçın ardından gelenler genellikle sıradan. Artık her maçı bir öncekiyle değil, sezon ortalamasıyla karşılaştırıyor.
Nasıl kullanılır
- 1Bir iyileşmeyi bir değişikliğe bağlamadan önce, başlangıç noktasının alışılmadık derecede kötü olup olmadığını sorun; öyleyse bir miktar toparlanma zaten gelecekti.
- 2Bir kişiyi ya da ekibi son denemesine göre değil, birçok denemenin ortalamasına göre değerlendirin.
- 3Bir çözümü denerken, o çözümü almayan bir karşılaştırma grubu tutun; böylece ortalamaya dönüş açıklamanızın içinde saklanmaz, kendini gösterir.