Kavram
Dikkat Onarımı Kuramı (Attention Restoration Theory)
Dikkat onarımı kuramı, psikologlar Rachel ve Stephen Kaplan'ın geliştirdiği, yönlendirilmiş dikkatin kullanıldıkça yorulan sınırlı bir kaynak olduğunu ve doğa gibi dikkatimizi çaba gerektirmeden tutan ortamlarda geçirilen zamanla yenilendiğini söyleyen fikirdir.
Michigan Üniversitesi'nde çevre psikoloğu olan Kaplan'lar iki tür dikkat ayırt etti. Yönlendirilmiş dikkat, çevrenizdeki gürültüyü görmezden gelip bir rapora odaklanırken kullandığınız, çaba isteyen dikkattir ve yorulur. İstemsiz dikkat ise kendiliğinden ilginç olan şeylerin (bulutların, yaprakların, akan suyun) nazikçe çektiği dikkattir; Kaplan'lar bu etkiye "yumuşak büyülenme" (soft fascination) adını verdi. Bu tür ortamlarda geçen zaman, yönlendirilmiş dikkatin dinlenip toparlanmasını sağlar. Cal Newport, Deep Work'te bu kuramı, boş zamanın derinliğin ödülü değil, koşulu olduğunu savunmak için kullanır. Bir arboretumda, yani ağaçlık bir bahçede yürüyen kişilerin, ardından yapılan bir konsantrasyon testinde, trafiğin ve kalabalığın sürekli yönlendirilmiş dikkat istediği yoğun şehir sokaklarında yürüyenlerden daha iyi sonuç aldığı bir Michigan Üniversitesi çalışmasını aktarır. Newport bu noktayı doğanın ötesine taşır: Dikkati onaran, yönlendirilmiş dikkatin talep edilmediği zamandır; akşam iş e-postalarına bakmak bunu sağlamaz, çünkü aynı çaba isteyen odağı çalışır durumda tutar. Kapanış ritüelinin önemli olmasının bir sebebi de budur. Ritüel iş gününü temiz biçimde bitirir, böylece akşam, yarının derin çalışmasının ihtiyaç duyacağı şeyi onarabilir.
Gerçek hayattan bir örnek
Gaziantep'te muhasebeci olan Gökhan öğle arasını masasında haber kaydırarak geçiriyor, öğleden sonraki mutabakatların sürünerek ilerlediğini görüyordu. Kaydırmayı, ofisinin yakınındaki parkta telefonu cebinde yaptığı yirmi dakikalık bir yürüyüşle değiştirdi. Yürüyüş ondan hiçbir şey istemiyordu: ağaçlar, bir çeşme, bisikletli çocuklar. İki hafta içinde, eskiden günün en kötü saati olan öğle sonrası ilk saatin artık en zor dosyalara yetecek kadar sakin geçtiğini fark etti.
Nasıl kullanılır
- 1Bugün yönlendirilmiş dikkatinizden hiçbir şey istemeyen en az bir mola planlayın: ekransız, ağaçların arasında ya da su kenarında bir yürüyüş.
- 2Kaydırmayı, haberleri ya da e-postayı dinlenme saymayın; bunlar aynı çaba isteyen dikkati çalışır durumda tutar.
- 3İş gününü net bir duruşla bitirin ki akşam, yarının derin çalışmasının ihtiyaç duyacağı şeyi onarabilsin.