Kavram
Kimse deli değildir
Kimse deli değildir, Morgan Housel'ın her insanın para kararlarının kişisel olarak gördükleri düşünüldüğünde mantıklı olduğu ilkesidir: yüksek enflasyon yaşamış ya da aile işletmesinin battığını görmüş biri, başkalarına irrasyonel, içeriden bakınca mantıklı görünen inançlar taşır.
Housel'ın noktası kendi başına hoşgörü değil, kendini bilmektir. Parayla ilişkiniz, çoğu yirmi yaşınızdan önce yaşanmış küçük bir deneyim örneklemiyle oluştu ve o deneyimler hiç yüksek sesle söylemediğiniz kurallar yerleştirdi: bankadaki para kaybolur, borç utanç vericidir, gayrimenkul tek güvenli şeydir, şimdi harcamak tek kesin zevktir. O kurallar hesabınızı yönetir. Onları incelemeden üstlerine kurulan bir bütçe bir diyet kadar dayanır, çünkü plan sağduyu gibi hissettiren bir inançla savaşmaktadır. İlkenin pratik kullanımı para hikâyenizi yazmaktır: büyüdüğünüz evdeki para hakkında üç cümle ve oradan aldığınız kural; sonra kuralın yaşadığınız dünyaya hâlâ uyup uymadığına ilk kez karar vermek.
Gerçek hayattan bir örnek
İzmir'de mühendis Deniz iyi kazanıyor ve dört yılda hiçbir şey biriktirmemiş. Babası 2001 krizinde bir dükkân kaybetmiş ve aile iki yıl annesinin maaşıyla yaşamış. Para hikâyesini yazınca kuralı tek satırda buluyor: bankadaki para kaybolmayı bekleyen paradır, o yüzden elde tutulabilen şeylere harca. Bu gardırobu, iki telefonu ve boş hesabı, her bütçenin neden tehdit gibi hissettirdiğini açıklıyor.
Nasıl kullanılır
- 1Büyüdüğünüz evdeki para hakkında üç cümle ve oradan aldığınız tek kuralı yazın.
- 2Bir para kararı bariz geldiğinde onu hangi deneyimin bariz kıldığını sorun; bariz olan çoğu zaman yalnızca tanıdık olandır.
- 3Bir plan yapmadan önce onunla savaşacak inancı adlandırın ki plan ona yanıt verebilsin.