Kavram
Kimse deli değildir
Kimse deli değildir, Morgan Housel'ın herkesin para kararlarının kendi gördükleri düşünüldüğünde mantıklı olduğunu söyleyen ilkesidir: Yüksek enflasyonu yaşamış ya da aile işletmesinin battığını görmüş birinin inançları başkalarına mantıksız, içeriden bakınca ise tutarlı görünür.
Housel'ın vurgusu hoşgörünün kendisi değil, kendini tanımaktır. Parayla ilişkiniz, çoğu hayatınızın erken dönemine ait küçük bir deneyim örnekleminden biçimlendi. Bu deneyimler size hiç yüksek sesle söylemediğiniz kurallar yerleştirdi: Bankadaki para kaybolur. Borç utanç vericidir. Tek güvenli şey gayrimenkuldür. Tek kesin zevk şimdi harcamaktır. Hesabınızı bu kurallar yönetir. Onları sorgulamadan üzerlerine kurulan bir bütçe ortalama bir diyet kadar dayanır, çünkü plan sağduyu gibi hissettiren bir inançla savaşmaktadır. İlkenin pratikteki kullanımı, para hikâyenizi yazmaktır: büyüdüğünüz evde paraya dair üç cümle ve oradan çıkardığınız kural. Ardından, ilk kez, bu kuralın bugün yaşadığınız dünyaya hâlâ uyup uymadığına karar verin.
Gerçek hayattan bir örnek
İzmir'de mühendis olan Deniz iyi kazanıyor ama dört yılda hiç birikim yapamadı. Babası 2001 krizinde dükkânını kaybetmiş, aile iki yıl annesinin maaşıyla geçinmişti. Para hikâyesini yazarken kuralı tek satırda buluyor: Bankadaki para kaybolmayı bekleyen paradır; o yüzden elle tutulur şeylere harca. Dolu gardırop, iki telefon ve boş hesap bununla açıklanıyor; her bütçenin neden bir tehdit gibi hissettirdiği de.
Nasıl kullanılır
- 1Büyüdüğünüz evde paraya dair üç cümle ve oradan çıkardığınız tek kuralı yazın.
- 2Bir para kararı size apaçık geldiğinde, onu apaçık kılan deneyimin hangisi olduğunu sorun; apaçık görünen çoğu zaman yalnızca tanıdık olandır.
- 3Bir plan yapmadan önce ona direnecek inancın adını koyun ki plan ona cevap verebilsin.