Kavram
İyi Seçim Yapmak (Choosing Well)
İyi seçim yapmak, çok sayıdaki seçeneği birkaçına indirmek, kararı hem kanıtla hem de iç sesle vermek ve ardından seçilmeyen yolların artık sizi geri çekmeyeceği kadar net biçimde bağlanmaktır.
Stanford'da tasarım dersleri veren Bill Burnett ve Dave Evans, tasarım süreci işlemeye başlayınca yeni bir sorunun ortaya çıktığını söyler: bolluk. Sohbetler ve küçük denemeler birkaç makul seçeneğe dönüşür ve özgürlük birden ağırlaşır. Psikolog Barry Schwartz buna seçim paradoksu der. Sheena Iyengar'ın meşhur reçel deneyinde 24 çeşit görenler, altı çeşit görenlerden daha seyrek satın almıştı. Dürüst olmak gerekirse, sonraki incelemeler bu etkinin her seferinde ortaya çıkmadığını gösterdi. Aşırı yük en çok üç durumda vurur: seçenekleri kıyaslamak zor olduğunda, ne istediğinizden emin olmadığınızda ve riskler yüksek göründüğünde. Hayat kararlarının çoğu tam da böyledir. Çözüm üç hamledir: listeyi üç-beş seçeneğe indirmek, verilerin yanında içinizden geleni de tartmak, sonra kapıyı kapatmak. Daniel Gilbert'in fotoğraf deneyinde, seçtiği baskıyı sonradan değiştirebilecek öğrenciler, kararı kalıcı olanlardan daha az memnun kaldı. Kapıyı açık tutmak güvenli görünür ama zihni sürekli eski soruya döndürür. Amaç mükemmel seçeneği bulmak değildir. Amaç, iyi seçeneklerden biriyle yürümeye başlamaktır.
Gerçek hayattan bir örnek
İzmir'de yazılımcı olarak çalışan Bora'nın önünde üç yol var: şirketinde ekip liderliği, Berlin'den gelen bir iş teklifi ve yarı zamanlı yüksek lisans. Annesinin sağlığı nedeniyle Berlin'i baştan eliyor. Kalan ikisini para, öğrenme ve gündelik yaşam üzerinden tartıyor. Ekibiyle sabah toplantısını hayal edince içinin açıldığını fark ediyor. Liderliği kabul ediyor ve yüksek lisans başvurusunu aynı hafta geri çekiyor. Bir yıl boyunca bu soruyu yeniden açmayacağına da söz veriyor.
Nasıl kullanılır
- 1Seçenekleri üç ile beş arasına indirin. Birkaçı hâlâ eşit görünüyorsa, herhangi biri denemeye değecek kadar iyidir.
- 2Kararı iki tür kanıtla verin: topladığınız bilgiler ve her seçeneği bir hafta boyunca yaşadığınızı hayal ettiğinizde bedeninizin verdiği tepki.
- 3Kararınızı görünür kılın. Birine söyleyin, diğer kapıları kapatın ve soruyu yeniden açmayacağınız bir tarih belirleyin.