Kavram

Bilişsel kolaylık

Bilişsel kolaylık, Sistem 1'in bir şeyi zorlanmadan işlediği hâldir: o şey tanıdık, akıcı, açık biçimde sunulmuş ya da tekrarlanmış olduğu için zihin onu doğru ve iyi diye etiketler. Zorluk ya da yenilik ise bir gerginlik yaratır ve Sistem 2'yi denetime çağırır. Doğruluk hissi, çoğu zaman bir kolaylık hissidir.

Kahneman, zihinde kolaylıkla gerginlik arasında gidip gelen bir ayar düğmesi tarif eder. Girdi kolay olduğunda (tanıdık bir yüz, okunaklı bir yazı tipi, daha önce duyulmuş bir söz) ya da keyfiniz yerindeyken Sistem 1 gevşer. İşlediği her şey size olduğundan daha doğru, daha sevimli ve daha zahmetsiz gelir. Girdi zor olduğunda (küçük punto, yabancı bir fikir) ya da keyfiniz kaçıkken Sistem 2 devreye girer; daha dikkatli ve daha kuşkucu olursunuz. Yeterince tekrarlanan bir sloganın bir süre sonra doğru gelmeye başlaması, daha önce gördüğünüz seçeneğin daha güvenli görünmesi, okunaklı bir yazı tipiyle yazılmış bir iddianın aynı iddianın bulanık hâlinden daha ikna edici olması ve reklamcıların tekrardan vazgeçmemesi hep bundandır. Pratikteki karşılığı şudur: bir şeyin apaçık doğru görünmesini bir hüküm değil, kontrol etme sinyali sayın. Bir şey yalnızca tanıdık olduğu için doğru geliyorsa, onu hiç incelemediğiniz durum tam da odur.

Gerçek hayattan bir örnek

Ankara'da bir ürün yöneticisi, ekibinin bir aydır tartıştığı özelliğin tam da müşterilerin istediği şey olduğundan emin. Kanıtı sorulunca elinde hiçbir şey olmadığını görüyor: fikir sınanmış değil, yalnızca tanıdıktı. O hafta yaptığı iki müşteri görüşmesinden bambaşka bir yanıt çıkıyor.

Nasıl kullanılır

1Bir şey size apaçık doğru geldiğinde, onu gerçekten incelediniz mi, yoksa yalnızca tanıdık mı, diye sorun.
2Tekrarın ve akıcılığın ikna gücüne güvenmeyin; hem başkalarının iddialarında hem kendi iddialarınızda.
3Önemli bir kararı bilerek biraz zorlaştırın: gerekçenizi sade sözcüklerle yazın ve yüksek sesle okuyun.