Kavram
Gördüğün, var olanın tamamıdır
"Gördüğün, var olanın tamamıdır" (WYSIATI), Kahneman'ın Sistem 1'in bir alışkanlığına verdiği addır: eldeki kanıttan en tutarlı hikâyeyi kurar ve neyin eksik olduğunu fark etmez. Olmayan kanıt hikâyede yer almadığı için tek bir canlı ayrıntı bir kişiliğe, iki veri noktası bir eğilime dönüşür.
Sistem 1 eksiksizliğe değil, tutarlılığa göre çalışır. Eline birkaç zayıf veri verildiğinde onları en tutarlı anlatıya dönüştürür, kendinden emin biçimde sunar ve başka gerçeklerin de olabileceğine dair hiçbir uyarı vermez, çünkü görmediği şeyin zihinde bir karşılığı yoktur. Aşırı özgüvenin, ilk izlenimlerin, aceleci sonuçların ve iyi bir anekdotun ikna gücünün ardındaki mekanizma budur. Bu alışkanlık kapatılamaz, ama yokluğu görünür kılan bir soruyla kesintiye uğratılabilir. "Emin miyim?" sorusu işe yaramaz; Sistem 1 ona hep "evet" der. İşe yarayan, eksik kanıtı somut olarak isteyen sorudur: "Yanıldığımı anlamak için neyi bilmem gerekirdi?" Neyi görmedim, kime sormadım, bu sonucu başka ne doğurmuş olabilir? Çoğu zaman hikâyenin, duyduğunuz kesinliğin hak ettiğinden çok daha azına dayandığı ortaya çıkar.
Gerçek hayattan bir örnek
İstanbul'da bir girişimci, ürününün yanlış fiyatlandırma yüzünden battığından emin ve bir yıldır her sofrada bunu anlatıyor. Yanıldığını anlamak için neyi bilmesi gerektiğini listelediğinde, ayrılan on bir müşteriden hiçbirine nedenini sormadığını fark ediyor. Aradığı dört müşterinin üçü, iki gün süren kurulum ve tanıtım süreci yüzünden ayrıldığını söylüyor.
Nasıl kullanılır
- 1Bir neden hikâyesi size eksiksiz geldiğinde, yanıldığınızı anlamak için neyi bilmeniz gerektiğini sorun.
- 2Harekete geçmeden önce hikâyenin gerçekte dayandığı kanıtları tek tek yazın.
- 3Karar vermeden önce eksik kanıtlardan en az birini gidip bulun.