Kavram
İki sistem
Kahneman'ın iki sistemi, zihnin iki ayrı karakteridir. Sistem 1 hızlı, otomatik, zahmetsizdir ve hiç kapanmaz; neredeyse her soruyu siz daha soruyu duymayı bitirmeden yanıtlar. Sistem 2 ise yavaş, bilinçli, zahmetli ve tembeldir; çoğu zaman Sistem 1'in önüne koyduğunu kabul edip ona bir gerekçe ekler.
Sistem 1 bir yüzü tanır, yarım kalmış bir deyimi tamamlar, bir odanın havasını okur ve neredeyse her şeye kendinden emin bir yanıt üretir; onu kapatamazsınız. Sistem 2 uzun bölme yapar, bir iş teklifini tartar, bir iddiayı denetler. Çaba gerektirdiği için de çoğu zaman yalnızca başını sallar: kendini hikâyenin kahramanı sanır ama genellikle yardımcı roldedir. Düşünmek diye yaşadığımız şeyin büyük kısmı, Sistem 1'in yanıt vermesi ve Sistem 2'nin onaylamasıdır. Bir iş arkadaşı hakkındaki anlık yargı ya da bir planın kesinlikle işe yarayacağı inancı, eksiksiz ve kendinden emin gelir; ama bu güven, doğruluğu hakkında hiçbir şey söylemez. Sistem 1, evrimin onu biçimlendirdiği işlerde olağanüstüdür ve öngörülebilir biçimlerde yanılır. Bu yüzden asıl beceri her şeyi yavaşlatmak değildir, bu zaten imkânsızdır. Asıl beceri, bir yanıtın hızlı geldiğini fark etmek ve önemli kararlarda Sistem 2'ye yazılı bir soru vermektir.
Gerçek hayattan bir örnek
İstanbul'da bir bankada çalışan bir ekip lideri, bir adayın ilk cümlesinden üç saniye sonra onun işi ciddiye almadığına karar veriyor ve görüşmenin kalan kırk dakikasını bu yargıyı destekleyecek kanıt toplayarak geçiriyor. Aday, puanlanan iki soruyla yeniden görüşüldüğünde haftanın en güçlü adayı çıkıyor. İlk yargının kaynağı, adayın eski bir iş arkadaşına benzemesiymiş.
Nasıl kullanılır
- 1Bir yanıt anında ve kendinden emin geldiğinde bu hıza dikkat edin; hangi sistemin konuştuğunu o söyler.
- 2Önemli kararları ayırın ve her biri için Sistem 2'ye denetleyeceği yazılı bir soru verin.
- 3Kendinize duyduğunuz güveni, yanıt hakkında değil, yanıtı veren sistem hakkında bir bilgi olarak görün.