Kavram
Goodhart Yasası (Goodhart's Law)
Goodhart Yasası'na göre bir ölçü hedef hâline geldiğinde iyi bir ölçü olmaktan çıkar; çünkü insanlar sayının temsil ettiği şeyi değil, sayının kendisini iyileştirmeye başlar.
İlke, adını bu durumu 1975'te para politikasında gözlemleyen İngiliz iktisatçı Charles Goodhart'tan alır; bugün yaygın olan tek cümlelik biçimi ise antropolog Marilyn Strathern'e aittir. Geçerli olduğu alan iktisadın çok ötesine uzanır. James Clear, Atomik Alışkanlıklar'da alışkanlıklarını kayıt altına alanları bu yasayla uyarır: Adım sayısı, okunan sayfa, kesintisiz gün sayısı, hepsi bir amacın dürüst göstergeleri olarak başlar; dikkat edilmezse amacın kendisine dönüşür ve artık o amaca hizmet etmeyen yollarla kovalanır. En sık yapılan hata, sorunun ölçmek olduğu sonucuna varmaktır. Ölçmekte bir sakınca yoktur; bozulma, sayı gerekçenin yerine geçtiği anda başlar. Çaresi de sayının ne işe yaradığını sormayı sürdürmektir.
Gerçek hayattan bir örnek
Bir ekip, destek taleplerini hızla kapattığı için ödüllendiriliyor. Bir ay içinde talepler "Gerekirse yeniden açabilirsiniz" notuyla kapatılmaya başlıyor; kapanış süresi kusursuz görünürken müşteri memnuniyeti düşüyor. Sayı tutturuluyor, ama asıl amaç, yani sorunu çözülmüş müşteri, çoktan unutulmuş.
Nasıl kullanılır
- 1Takip ettiğiniz her sayının yanına temsil ettiği amacı tek satırla yazın.
- 2Sayıyla amacı birlikte gözden geçirin; ikisi birbirinden ayrıldığı anda ölçüyü değiştirin.
- 3Her niceliği bir nitelikle eşleştirin: yalnızca kaç tane değil, ne kadar iyi ya da nasıl hissettirdiği.