Kavram
Rasyonalizasyon (Rationalization)
Rasyonalizasyon, aslında korktuğumuz bir işten kaçmayı doğru ve makul görünen gerekçelerle haklı çıkarma alışkanlığıdır.
Steven Pressfield, The War of Art'ta rasyonalizasyonu Direniş'in spin doktoru olarak tarif eder. Benzetme yerinde, çünkü iyi bir spin doktoru nadiren açıkça yalan söyler. Gerçek olguları alır ve tek bir sonucu kaçınılmaz gösterecek şekilde dizer. Zihniniz de aynısını yapar: Gerçekten yorgunsunuzdur, mutfak gerçekten dağınıktır, piyasa gerçekten belirsizdir. Listedeki her madde doğru olduğu için onunla tartışmak işe yaramaz. Rasyonalizasyonu sıradan bahaneden güçlü kılan da budur. Asıl soru "Bu gerekçe doğru mu?" değil, "Konuyla ilgili mi?" sorusudur. Aynı olgu, korkmadığınız bir işi de engeller miydi? Çoğu zaman engellemezdi. Sıraya da dikkat edin: Önce bekleme kararı verilir, gerekçeler sonra gelip onu savunur. Rasyonalizasyonu ele veren üç işaret vardır: sürekli uzayan bir liste, hepsi "sonra"yı gösteren gerekçeler ve onları kabul ettiğinizde hissedilen küçük bir rahatlama.
Gerçek hayattan bir örnek
Kerem bir aydır kendi kafesi için kredi başvurusunu erteliyor. Bu akşam gerekçeleri hazır: Faizler yüksek, iş planındaki maliyet tablosu eksik, Kadıköy'deki dükkânın sahibi de henüz dönmedi. Hepsi doğru. Ama aynı akşam iki saat boyunca kahve makinesi incelemeleri izledi. Makineler onu korkutmuyordu, reddedilmek korkutuyordu. Yatmadan önce, eksik tabloya rağmen başvuru formunun ilk sayfasını doldurdu.
Nasıl kullanılır
- 1Bekleme gerekçelerinizi yazın ve her birine şunu sorun: Bu iş beni korkutmasaydı, bu gerekçe beni durdurur muydu? Durdurmayacak olanların üstünü çizin.
- 2Altta yatan korkuyu tek cümleyle adlandırın: reddedilmek, gülünç duruma düşmek ya da yeterince iyi olmadığınızı öğrenmek.
- 3Gerekçeler hâlâ konuşurken işin iki dakikalık bir versiyonunu hemen yapın. Mantığın bitiremediği tartışmayı eylem bitirir.