Kavram
Kuyruk Olayları (Tail Events)
Kuyruk olayları, bir dağılımın uçlarında yer alan nadir ve aşırı sonuçlardır; Morgan Housel'a göre finansal sonuçların çoğunu bunlar belirler: Birkaç büyük kazanç pek çok küçük kaybı karşılar, bu yüzden sık sık yanılıp yine de çok iyi sonuç alabilirsiniz.
İstatistikte kuyruklar, bir eğrinin nadir ve büyük sonuçların toplandığı kenarlarıdır. Housel'ın Paranın Psikolojisi'ndeki vurgusu, yatırımda, iş hayatında ve kariyerde kuyrukların bir dipnot değil, hikâyenin büyük kısmı olmasıdır. Uzun vadede bir borsanın kazancının çoğunu az sayıda şirket sağlar; geri kalanların pek çoğu zamanla söner. Walt Disney'nin stüdyosu yıllarca masrafını zor çıkaran çizgi filmler üretti; ardından tek bir film, Pamuk Prenses, şirketin mali durumunu baştan değiştirdi. Buradan iki ders çıkar. Birincisi, sık yanılmak olağandır: Bir yatırımcı ya da girişimci pek çok vasat karar verip yine de başarılı olabilir, çünkü işe yarayan birkaç karar, işe yaramayan pek çok karardan ağır basar; yeter ki kayıplar küçük ve atlatılabilir kalsın. İkincisi, sonucu belirleyen anlar nadirdir. Piyasaların çöktüğü ve herkesin paniğe kapıldığı birkaç günde yaptığınız şey, binlerce sakin günde yaptığınız her şeyden daha önemlidir. Housel bu yüzden, etrafınızdaki herkes aklını kaybederken sıradan ve makul olanı yapabilmeyi bu kadar değerli bulur. Kendinizi tek tek kararlarla değil, kararlarınızın bütün dağılımıyla değerlendirmeniz de bundandır.
Gerçek hayattan bir örnek
Eskişehir'de bir kitapçı işleten Zeynep, sekiz yılda bir dizi yan iş denedi: kırtasiye, okuma kulübü, bir kafe köşesi, hediye kutuları. Çoğu masrafını zar zor çıkardı; her birini hızla kapattı ve az kaybetti. Bir heves sonucu başlattığı ikinci el ders kitabı takası ise artık her sonbahar yaklaşık 300.000 lira getiriyor; diğerlerinin hepsinin toplamından fazla. Denemeleri sayarsanız çoğu zaman yanılmıştı. Sonuçları sayarsanız, önemli olan yerde haklı çıkmıştı.
Nasıl kullanılır
- 1Kararlarınızı tek tek değil, yıllara yayılan bir portföy olarak değerlendirin ve çoğunun sıradan olmasını bekleyin.
- 2Her denemeyi, başarısızlığı az bir bedel ödetecek kadar küçük tutun; böylece nadir büyük kazanç geldiğinde hâlâ oyunda olursunuz.
- 3Piyasaların sert düştüğü gün ne yapacağınızı bugünden yazın; en çok önem taşıyan karar böylece sakin bir anda, önceden verilmiş olur.