Kavram
Eleştirinin Geri Tepmesi (Why Criticism Backfires)
Eleştirinin geri tepmesi, Dale Carnegie'nin insanlarla ilişkideki ilk ilkesidir: Eleştiri kişiyi savunmaya iter, gururunu incitir ve kırgınlık doğurur; bu yüzden davranışı nadiren değiştirir, kişinin neden öyle davrandığını anlamaya çalışmak ise çok daha iyi sonuç verir.
Carnegie, 1936'da yayımlanan Dost Kazanma ve İnsanları Etkileme Sanatı (How to Win Friends and Influence People) adlı kitabına açık bir kuralla başlar: Eleştirmeyin, suçlamayın, şikâyet etmeyin. Gerekçesi, insanların kendini haklı çıkarma eğilimine dair bir gözleme dayanır. Carnegie'ye göre döneminin en kötü şöhretli suçluları bile kendilerini suçlu değil, yanlış anlaşılmış biri olarak görüyordu. Onlar bile kendilerini nadiren suçluyorsa, teslim tarihini kaçıran bir iş arkadaşınız da suçlamayacaktır. Eleştiri, iş hakkında bir bilgi olarak algılanmaz; kişiye yönelik bir saldırı olarak algılanır. Kişi de enerjisini değişmeye değil, savunmaya, açıklama yapmaya ve kırgınlığını unutmamaya harcar. Bedeli ilişki öder, davranış ise çoğu zaman yerinde kalır. Carnegie'nin önerdiği yol, sorunlar karşısında susmak değildir; yargılamadan önce merak etmektir. Kişinin bunu neden yaptığını anlamaya çalışırsınız, çünkü onun bulunduğu yerden bakıldığında bu davranış büyük ihtimalle mantıklıydı. Bu soru, eleştirenin göremediği bir nedeni sık sık ortaya çıkarır: bozuk bir araç, belirsiz bir talimat ya da başka birinden gelen çelişkili bir istek. Kitabın geri kalanı bu başlangıcın üzerine kurulur: kusur aramak yerine takdir, hatayı dolaylı göstermek ve karşınızdakinin yüzünü kurtarmasına izin vermek. İlk adım basittir: Dilinizin ucundaki eleştiriyi fark edin ve onu bir soruyla değiştirin.
Gerçek hayattan bir örnek
Kerem, Bursa'daki bir lojistik deposunda gece vardiyasının şefi. Forklift operatörü Emre üç haftadır paletleri sisteme geç işliyor ve Kerem'in yazılı uyarısı hazır. Kerem uyarıyı vermek yerine Emre'ye baş başa, kaydı neyin yavaşlattığını soruyor. Cevap şu: 3 numaralı yükleme kapısındaki el terminali sürekli sinyal kaybediyor; Emre de kodları kâğıda yazıp vardiya sonunda tek tek giriyor. Terminal iki gün içinde değiştiriliyor ve geç kayıtlar sona eriyor.
Nasıl kullanılır
- 1Eleştirmek üzere olduğunuzu fark ettiğinizde durun ve önce kendinize tek bir soru sorun: Onun bulunduğu yerden bakınca bu seçim neden mantıklı görünmüş olabilir?
- 2Bugün bir eleştirinizi baş başa sorulan meraklı bir soruyla değiştirin ve ne düşündüğünüzü söylemeden önce cevabı sonuna kadar dinleyin.
- 3Yine de bir şeyin değişmesi gerekiyorsa kişiyi değil sorunu adlandırın ve sonraki adımı birlikte kararlaştırın.