Kavram
Kontrol İkiliği (Dichotomy of Control)
Kontrol ikiliği, elinizde olanı (yargılarınızı, niyetlerinizi ve eylemlerinizi) elinizde olmayandan (başkalarının kararlarından ve nihai sonuçlardan) ayırıp emeğinizi yalnızca ilkine yatırmayı öğütleyen Stoacı ilkedir.
Epiktetos, el kitabına bu ayrımla başlar: bazı şeyler bizim elimizdedir, bazıları değildir. Baskı arttığında dikkat dağılır. Müşterinin keyfi, trafik, ekonomi ve yöneticinizin gelen kutusu aynı anda zihninizi meşgul eder. Emeğiniz o kadar incelir ki hiçbir yere tam olarak ulaşmaz. Harekete geçmeden önce ayıklamak, enerjiyi tek noktada toplar. Felsefeci William B. Irvine, "A Guide to the Good Life" kitabında önemli işlerin çoğunun bir ara bölgede durduğunu fark eder: sunum, sınav, pazarlık. Bunları etkileyebilirsiniz ama garanti edemezsiniz. Bu yüzden ayrımı üçe böler: tamamen, kısmen ve hiç elinizde olmayanlar. Ara bölge için önerdiği çözüm, hedefi kaydırmaktır. "Sözleşmeyi almak" yerine "eksiksiz hazırlanıp net sunmak" hedeflenir. Sonuç böylece size bilgi verir ama ruh hâlinizi yönetmez. Bu bir teslimiyet değildir. Enerjiyi karşılık bulamayacağı yerde harcamayı reddetmektir.
Gerçek hayattan bir örnek
Kadıköy'de küçük bir tasarım stüdyosu yöneten Deniz, cuma günü Maslak'taki bir bankaya sunum yapacak. Masasına üç sütun çiziyor. Tamamen kendisinde olanlar dosyanın akışı, provası ve fiyat gerekçesi. Kısmen kendisinde olan, jürinin ikna olması. Hiç elinde olmayan ise rakip ajansın teklifi. Rakibi araştırmayı bırakıp hedefini "ilk on dakikada üç somut vaka göstermek" olarak koyuyor. İşi alamıyor ama geri bildirimden neyi düzelteceğini tam olarak biliyor.
Nasıl kullanılır
- 1Durumun parçalarını üç sütuna yazın: tamamen elinizde olan, kısmen elinizde olan, hiç elinizde olmayan.
- 2Kısmen elinizde olan her madde için hedefi kontrol ettiğiniz bir emeğe çevirin. "Müşteriyi kazanmak" yerine "beş keskin soru sorup teklifi cumaya kadar göndermek" gibi.
- 3Sonucu kendiniz hakkında bir hüküm olarak değil, emeğinize dair bir geri bildirim olarak okuyun. Elinizde olmayanlar için tek bir tepki seçip gerisini bırakın.