Kavram

Yusufçuk Gözü (Dragonfly Eye)

Yusufçuk gözü, bir yargıyı tek bir bakış açısına dayandırmak yerine veriler, dışarıdan bakanlar, eleştirmenler ve farklı modeller gibi birçok kaynaktan toplayıp tek bir görüşte birleştirme alışkanlığıdır; tıpkı yusufçuğun binlerce mercekten oluşan gözünün tek bir görüntü üretmesi gibi.

Philip Tetlock'un süper tahmincilerle yaptığı araştırma, en isabetli tahmin yapanların tek bir merceğe nadiren güvendiğini gösterdi. Tek bir bakış açısı, ister kendi uzmanlığınız ister ekibin havası ister çarpıcı bir veri olsun, içinden göremeyeceğiniz kör noktalar taşır. Yusufçuğun gözünde 30.000'e varan yüzey bulunur. Her biri dünyanın biraz farklı bir kesitini yakalar, beyin de bunları tek resimde birleştirir. Karar verirken bunun karşılığı, sizinkine benzemeyen görüşleri bilerek toplamaktır: genel istatistik (base rate), şüphecinin argümanı, müşteriye en yakın kişi, size katılmayan analist. Sonra bunları tartar ve tek bir olasılıkta karar kılarsınız. Bu, uzlaşma ya da ortayı bulmak değildir. Bazı merceklerin ağırlığı ötekilerden fazladır ve tahmininiz her yeni görüşün hak ettiği kadar kaymalıdır. İyi uygulandığında iki hatanın da önünü keser: tek bir çarpıcı olaya aşırı tepki vermek ve işinize gelmeyen bilgiyi görmezden gelmek.

Gerçek hayattan bir örnek

Kadıköy'de bir kafe zinciri işleten Selin, üçüncü şubenin bir yıl içinde kâra geçeceğinden yüzde 80 emin. Kira sözleşmesini imzalamadan önce üç farklı kişiye danışıyor. Muhasebecisi, benzer semtlerde açılan şubelerin ancak yarısının ilk yıl başa baş noktasını geçtiğini söylüyor. Bir barista yaklaşan kira artışına dikkat çekiyor. Rakip bir işletmeci ise bölgedeki yaya trafiğinin arttığını anlatıyor. Selin hiçbirine körü körüne uymuyor; hepsini tartıp tahminini yüzde 60'a çekiyor.

Nasıl kullanılır

1Bir görüşe yerleşmeden önce sizinkinden farklı en az üç bakış açısı listeleyin: genel istatistik, bir şüpheci ve sahaya daha yakın biri.
2Her merceğin ne öngördüğünü ve ne kadar ağırlık hak ettiğini yazın. Sonra bir favori seçmek yerine bunları tek bir olasılıkta birleştirin.
3Yeni bir görüş ya da bilgi geldiğinde tahmininizi onun gücüyle orantılı oynatın: zayıf sinyale küçük, güçlü kanıta büyük düzeltme.