Kavram
Dramatik İçgüdüler (Dramatic Instincts)
Dramatik içgüdüler; uçurum, olumsuzluk ve düz çizgi içgüdülerinden oluşan ve dünyayı rakamların gösterdiğinden daha bölünmüş, daha kötü ve mevcut gidişatına daha kilitlenmiş gösteren üç zihinsel kısayoldur.
İsveçli hekim ve istatistikçi Hans Rosling, yıllarca uzmanlar dahil eğitimli dinleyicilere yoksulluk, yaşam süresi ve aşılama hakkında basit sorular sordu. Çoğu rastgele işaretlemenin bile gerisinde kaldı ve neredeyse hep aynı yönde yanıldı: fazla karamsardı. Rosling, Ola Rosling ve Anna Rosling Rönnlund ile yazdığı *Factfulness*'ta bunun cehaletten çok, dramatik bir tabloyu doğru hissettiren içgüdülerden kaynaklandığını savunur. Hasarın büyük kısmını bunlardan üçü yapar. Uçurum içgüdüsü dünyayı zengin ve yoksul, biz ve onlar diye iki kampa ayırır, çoğunluğun yaşadığı orta kesimi görünmez kılar. Olumsuzluk içgüdüsü kötü haberi yakalar ama yavaş iyileşmeyi kaçırır, çünkü kademeli ilerleme nadiren manşet olur. Düz çizgi içgüdüsü bugünkü eğilimin sonsuza dek süreceğini varsayar. Oysa gerçek eğrilerin çoğu kıvrılır, düzleşir ya da yön değiştirir. Bu, her şeyin yolunda olduğu anlamına gelmez. Zihninizdeki tablonun genellikle verilerden daha karanlık olduğu anlamına gelir.
Gerçek hayattan bir örnek
Kadıköy'de coğrafya öğretmeni Selin derste "Dünya zenginler ve yoksullar diye ikiye bölünmüş, üstelik her şey kötüye gidiyor" diyor. Akşam Gapminder verilerine bakınca şaşırıyor. Dünya nüfusunun büyük kısmı orta gelirli ülkelerde yaşıyor. Son 20 yılda aşırı yoksulluk içindeki nüfusun oranı da neredeyse yarıya inmiş. Ertesi gün sınıfa aynı grafiği getiriyor ve öğrencilere tek bir soru soruyor: "Peki ortadakiler nerede?"
Nasıl kullanılır
- 1Bir iddia dünyayı iki gruba ayırıyorsa çoğunluğun aslında nerede olduğunu sorun. En kalabalık grup genellikle ortadadır.
- 2Haberler sürekli kötü geliyorsa bir şeyin aynı anda hem kötü olup hem iyileşebileceğini hatırlayın. Sonra manşete hiç çıkmayan yavaş eğilimi arayın.
- 3Biri bugünkü çizgiyi geleceğe uzatıyorsa eğrinin başka neler yapabileceğini sorun: düzleşebilir, kıvrılabilir ya da tersine dönebilir. Ardından verinin ne dediğine bakın.