Kavram
Fermi Tahmini (Fermi Estimation)
Fermi tahmini, cevabı bilinemez gibi görünen bir soruyu makul biçimde tahmin edilebilecek küçük niceliklere bölüp bu tahminleri birleştirerek kaba ama savunulabilir bir yanıta ulaşma yöntemidir.
Yöntem adını, öğrencilerine "Chicago'da kaç piyano akortçusu çalışır?" gibi sorular sormayı seven fizikçi Enrico Fermi'den alır. Bu sayıyı kimse ezbere bilmez. Ama şehrin nüfusunu, kaç hanede piyano olduğunu, bir piyanonun yılda kaç kez akort edildiğini ve bir akortçunun yılda kaç iş yetiştirebildiğini kabaca tahmin edebilirsiniz. Bunları çarptığınızda şaşırtıcı derecede yakın bir sonuca varırsınız. Yöntemin işe yaramasının iki nedeni var. Birincisi, büyük bir bilinmezi küçük parçalara ayırmak belirsiz bir sezgiyi görünür ve sorgulanabilir varsayımlara dönüştürür. İkincisi, birbirinden bağımsız tahminlerin bazıları yüksek, bazıları düşük çıkar ve hatalar kısmen birbirini götürür. Philip Tetlock, süper tahmincilerin bunu sürekli yaptığını gösterir. Mümkün olduğunda zinciri bir temel oranla başlatın, yani benzer durumların genelde nasıl sonuçlandığıyla. Kendi durumunuzun ayrıntılarına göre düzeltmeyi ancak bundan sonra yapın. Hedef kesin bir rakam değil, doğru büyüklük mertebesidir.
Gerçek hayattan bir örnek
Selin, Beşiktaş'ta açmayı düşündüğü bisiklet tamir atölyesinin aylık 60.000 TL kira ve masrafı karşılayıp karşılayamayacağını merak ediyor. "Bu semtte iş olur" demek yerine hesabı parçalıyor. Semtte yaklaşık 4.000 düzenli bisikletli var ve her biri yılda ortalama iki kez tamire geliyor. Bu 8.000 işin yarısı zaten bir ustaya bağlı. Kalanın yarısını alsa bile ayda yaklaşık 165 iş yapar. İş başına 400 TL kârla bu 66.000 TL eder. Moda'daki bir usta ayda 180 iş yaptığını söylüyor. Mertebe tutuyor ama pay ince.
Nasıl kullanılır
- 1Soruyu bir sayı olarak yazın. Ardından onu çarparak ya da toplayarak oluşturan üç ila beş niceliği sıralayın.
- 2Her parçayı bir aralıkla tahmin edin. Varsa temel orandan başlayın ve en az güvendiğiniz tahmini işaretleyin.
- 3Parçaları birleştirin ve sonucu bulabildiğiniz gerçek bir rakamla karşılaştırın. İyileştirmeye en zayıf varsayımdan başlayın.