Kavram
Kurucu Uyumu (Founder Alignment)
Kurucu uyumu, ortak kurucuların kimin kurucu sayıldığı, sahipliğin, kontrolün ve ücretin nasıl bölüşüleceği ve son sözü kimin söyleyeceği konusunda şirket büyümeden önce vardığı açık ve yazılı anlaşmadır; çünkü temelde yapılan hatalar sonradan nadiren düzeltilebilir.
Peter Thiel, «Sıfırdan Bire»de yarı şaka kendi adını verdiği sert bir kural koyar: Temelinde hata yapılmış bir girişim düzeltilemez. Mesele kıyamet senaryosu değil, zamanlamadır. İlk kararlar şunlardır: Şirketi sizinle kim kuruyor, kim neye sahip, kim karar veriyor. Bu kararlar hukuki belgelere, günlük alışkanlıklara ve ilişkilere işler. Sonraki her işe alım ve her yatırım turu bunların üstüne kurulur. Bu yüzden alttaki çatlak kendiliğinden kapanmaz, yukarı doğru yayılır. Thiel soruyu üçe böler. Sahiplik, hisseyi kimin tuttuğudur. Zilyetlik, şirketi her gün kimin yürüttüğüdür. Kontrol ise resmî yönetimin kimde olduğudur; bu genellikle yönetim kuruludur. Sorun, bu üçü konuşulmadan birbirinden uzaklaştığında başlar. Uyum, arkadaşlıkla aynı şey değildir. Hisse, hak ediş (vesting), roller, maaş ve anlaşmazlıkların nasıl çözüleceği üzerine yazılı bir mutabakattır. Bunu riskler küçükken ve konuşmak henüz ucuzken yapmanız gerekir.
Gerçek hayattan bir örnek
Kadıköy'de üç arkadaş bir kahve abonelik markası kuruyor. Yazılımcı Emre «Yüzde 20'm olsun, yeter» diyerek ekibe katılıyor ama kimse kâğıda bir şey dökmüyor. Altı ay sonra Emre başka bir işe geçiyor, hissesi ise yerinde duruyor. İlk melek yatırımcı ortaklık tablosuna bakıp soruyor: «Şirkette çalışmayan biri neden beşte birin sahibi?» Dört yıllık hak ediş baştan yazılmış olsaydı, Emre'nin payı çalıştığı süreyle sınırlı kalırdı.
Nasıl kullanılır
- 1Tek satır kod yazmadan önce bir akşam ayırın ve dört soruyu yazılı olarak cevaplayın: Kim kurucu, kimin payı yüzde kaç, eşitlik durumunda son sözü kim söyler, herkes ne kadar maaş çekecek?
- 2Kurucu hisselerini bir hak ediş takvimine bağlayın. Dört yıl ve bir yıllık bekleme süresi (cliff) yaygın bir varsayılandır. Böylece sahiplik ilk tokalaşmaya değil, süren emeğe göre oluşur.
- 3Yönetim kurulunu küçük tutun ve üyelerini açıkça belirleyin. Bir ortağın rolü ya da ayırdığı zaman değiştiğinde, kırgınlık birikmeden anlaşmayı yeniden masaya yatırın.