Kavram
Üretme Etkisi (Generation Effect)
Üretme etkisi, bir bilgiyi hazır okumak yerine kendiniz tamamladığınızda, yanıtladığınızda ya da yeniden kurduğunuzda onu daha iyi hatırladığınızı gösteren bulgudur.
Norman Slamecka ile Peter Graf'ın 1978'deki klasik deneyinde katılımcıların bir kısmı "sıcak–soğuk" gibi kelime çiftlerini okudu. Diğerleri ikinci kelimeyi "sıcak–s____" ipucundan kendileri buldu. Kendi buldukları kelimeleri belirgin biçimde daha iyi hatırladılar. Make It Stick bu bulguyu bir adım öteye taşıyor. Çözümü görmeden önce soruyu yanıtlamaya ya da problemi çözmeye çalışmak, denemeniz yanlış çıksa bile öğrenmeyi güçlendirir. Tek şart, ardından doğru cevaba bakmanızdır. Üretmek için zihniniz bildiklerini tarar ve yeni bilgiyi onlara bağlar. Okumak ise akıcı gelir; tuzak da tam burada, çünkü akıcılık öğrenmiş gibi hissettirir. Geri çağırma pratiği aynı mekanizmanın daha önce çalıştığınız malzemeye uygulanmış halidir. Tekrar okumak yerine cevabı hafızanızdan çekip çıkarırsınız.
Gerçek hayattan bir örnek
Elif, Cerrahpaşa'da üçüncü sınıf tıp öğrencisi ve farmakoloji sınavına hazırlanıyor. Kitaptaki ilaç tablosunu baştan sona okumak yerine yalnızca ilaç adlarını açık bırakıyor. Her birinin etki mekanizmasını önce kendisi yazmaya çalışıyor. Yirmi ilacın sekizinde yanılıyor. Sonra tabloyla karşılaştırıp yanlışlarını kırmızıyla işaretliyor. Sınav sabahı en net hatırladığı ilaçlar, tam da o sekiz ilaç oluyor.
Nasıl kullanılır
- 1Bir çözümü, örneği ya da bölüm özetini okumadan önce kendi denemenizi yazın. Kaba bir tahmin de sayılır.
- 2Notlarınızı sorulara çevirin. Anahtar kavramların yerine boşluk bırakın ve kontrol etmeden önce bu boşlukları hafızanızdan doldurun.
- 3Denemenizi hemen ardından doğru cevapla karşılaştırın. Geri bildirim olmadan üretmek, hatayı kalıcı hale getirebilir.