Kavram

Hedonik alışmayı yavaşlatmak

Hedonik alışmayı yavaşlatmak, Kennon Sheldon ile Sonja Lyubomirsky'nin olumlu bir değişikliğe alışmanın iki yoluna, azalan taze deneyimlere ve yükselen beklentilere, karşı önerdiği kaldıraçlardır: çeşitlilik, sürpriz ve takdir. Model, alışmayı bir duvar değil, hızı değiştirilebilen bir süreç olarak ele alır.

Sheldon ve Lyubomirsky'nin hedonik alışmayı önleme modeli (Hedonic Adaptation Prevention model), yeni bir iş ya da yeni bir ev gibi olumlu bir değişikliğin bizi nasıl ve neden yükseltmeyi bıraktığını açıklar. Birinci yolda değişiklik zamanla daha az yeni iyi deneyim üretir; aynı gün tekrar tekrar yaşanır. İkinci yolda beklentiler yükselir; bizi sevindiren şey kendimizi ölçtüğümüz standarda dönüşür. Her yolun bir karşılığı vardır. Çeşitlilik ve sürpriz birinci yolu yavaşlatır: Farklı deneyimler üretmeye devam eden bir değişiklik daha geç söner, beklenmedik iyi anlar da dikkati daha uzun tutar. Takdir ikinci yolu yavaşlatır: Değişikliğin verdiğini bilerek fark etmek ve durumu olabileceğiyle değil önceki hâliyle kıyaslamak, taban düzeyin yükselmesini frenler. Lyubomirsky, The Myths of Happiness'ta bu modeli ilişkilere, işe ve paraya uygular. Modelin testleri umut vericidir ama etkiler mütevazıdır; kaldıraçları bir garanti değil, küçük ve bilinçli düzeltmeler olarak okumak daha doğrudur.

Gerçek hayattan bir örnek

Bursa'da bir tekstil firmasında satın alma uzmanı olan bir adam, yeni ve aydınlık bir ofise taşındıktan iki ay sonra onu artık görmediğini fark ediyor. Salı günleri tedarikçi toplantılarını oraya alıyor, ayda bir ekibe haber vermeden kahvaltı ısmarlıyor ve cuma günleri ofisin o hafta neyi kolaylaştırdığını bir satırla not ediyor.

Nasıl kullanılır

1Hayatınızdaki iyi bir değişikliği birden fazla biçimde kullanın; her gün aynı kullanım, alışmanın en kısa yoludur.
2Ayda bir, planlanmamış küçük bir sürprize yer açın: yeni bir güzergâh, yeni bir mekân, tanıdık bir ortamda yeni bir insan.
3Haftada bir, değişikliğin size verdiği ve yokluğunu hissedeceğiniz bir şeyi yazın.