Kavram
Hedonik alışma
Hedonik alışma, kazanç ve kayıplardan sonra eski düzeye dönmektir: bir zam, daha büyük bir daire ya da yeni bir araba alışıldıkça keyfini yitirir; kayıpların çoğu da söner. Edinmek, Brickman ve Campbell'ın deyişiyle bir hedonik koşu bandıdır: koşarsınız, yerinizde sayarsınız. Haidt istisnalara dikkat çeker.
Piyango kazananlar da bir kazada felç kalanlar da bir yıl sonra, kimsenin tahmin etmediği kadar eski mutluluk düzeylerine yakındır. Zihin koşullarına alışır; düzeyi değil, değişimi bildirir. Terfinin bir ayda sönmesinin ve etki yanlılığının bu yönde işlemesinin nedenlerinden biri budur. Araştırmanın asıl yararlı kısmı istisnalar listesidir. İnsanlar kontrol edemedikleri gürültüye, uzun bir işe gidiş gelişe, işleri üzerinde söz sahibi olamamaya, utanca ve yakın ilişkilerdeki çatışmaya alışmaz; bunlar sönmez, aşındırır. İçinde çeşitlilik ve katılım olan gönüllü etkinliklere de alışmazlar: spor, öğrenmek, sevilen insanlarla geçen zaman, akış yaşatan iş. Bunlar sürekli değiştiği için tazeliğini korur. Yeterli olanın üstündeki para ve eşyalar ise en hızlı sönenlerdir. O hâlde paranızı ve zamanınızı sizi aşındıran koşulları ortadan kaldırmaya ve karşılığını vermeyi sürdüren etkinliklere harcayın; satın aldığınız her şeyin birkaç hafta içinde gözünüzde görünmez olacağını bilin.
Gerçek hayattan bir örnek
İstanbul'da bir çift, işe gidiş gelişi doksan dakika süren daha büyük bir daireye taşınıyor. İki yıl sonra eskisinden daha mutsuzlar: dairenin keyfi altı haftada sönmüş, yol ise hiç sönmemiş. Uğruna vazgeçtikleri halı saha maçları ve pazar yemekleri ise kalıcı kayıplar olmuş. Sonunda metroya yakın bir eve geri taşınıyorlar.
Nasıl kullanılır
- 1Satın aldığınız her şeye alışacağınızı varsayın ve ondan bekleyeceğiniz mutluluğu buna göre hesaplayın.
- 2Alışamadığınız koşulları (gürültü, uzun yol, söz sahibi olamamak, çatışma) bulun ve onları değiştirin.
- 3Çeşitlilik ve katılım içeren etkinlikleri koruyun; karşılığını vermeyi sürdürenler onlardır.