Kavram
Ahlak Bağlar ve Kör Eder
Ahlak bağlar ve kör eder, Jonathan Haidt'in bir grubu bir arada tutan ortak değerlerin, üyelerinin görebildiğini de sınırladığı ilkesidir; öyle ki grubun dışından gelen argümanlar yalnızca yanlış değil, şüpheli de görünür.
The Righteous Mind'ın (2012) üçüncü ilkesidir. Haidt, sosyolog Émile Durkheim'a dayanarak, ahlaki matris adını verdiği ortak kutsal değerlerin, hikâyelerin ve uygulamaların bireyleri birbirine güvenebilen ve birlikte davranabilen bir ekibe dönüştürdüğünü savunur. Aynı matris algıyı da biçimlendirir: Kutsal bir değeri tehdit eden kanıt, onu destekleyen kanıttan çok daha sert sorgulanır; başka bir ekipteki insanlar yalnızca yanılıyor değil, kötü niyetli gibi görünür. Bağlama ve kör etme, iki etkisi olan tek bir mekanizmadır. İlke, Haidt'in yazdığı büyük bölünmelerin çok ötesinde geçerlidir: Bir şirket kültürü, kurucu bir aile ya da profesyonel bir ekip, onu etkili kılan ve aynı zamanda bazı itirazlara kulak tıkamasına yol açan bağlılıklarla bağlı olabilir. Haidt'in cevabı değerleri zayıflatmak değil, matrisin dışındaki insanlara bilerek kulak vermektir.
Gerçek hayattan bir örnek
Ankara'daki bir yazılım ekibi çift kod incelemesini sorgulanamaz sayıyor. Yeni bir çalışan küçük düzeltmeler için tek inceleme önerdiğinde ekip bunu özensizlik olarak duyuyor. Ekip lideri, en büyük müşterilerinin hesap yöneticisini küçük bir düzeltme için bir hafta beklemenin neye mal olduğunu anlatmaya davet ediyor. Ekip ana kod için çift incelemeyi koruyor, küçük değişiklikler için tek incelemeye geçiyor.
Nasıl kullanılır
- 1Ekibinizin sorgulanamaz saydığı iki ya da üç şeyi adlandırın; kör noktalar genellikle oradadır.
- 2Dışarıdan gelen bir itiraz odayı gerdiğinde, onu yargılamadan önce hangi ortak değere dokunduğunu sorun.
- 3Ekibinizin bağlılıklarını paylaşmayan insanlara bu bağlılıkların onlara neye mal olduğunu sorun.
