Kavram
Doğrulama Yanlılığı (Confirmation Bias)
Doğrulama yanlılığı, zaten inandığımız şeyi destekleyen kanıtları arama, fark etme ve hatırlama, bizi yanlışlayabilecek kanıtları ise küçümseme ya da hiç aramama eğilimidir.
Bu yanılgının sinsi yanı, kendini yanılgı gibi hissettirmemesidir. Dışarıdan bakınca titiz bir araştırmaya benzer. Bir fikre ısındığınızda, sorduğunuz sorunun biçimi bile cevabı önceden seçer. Arama motoruna "X neden iyi?" yazana X'in iyi olduğunu anlatan sayfalar gelir. Belirsiz bir veri çoğu zaman lehinize okunur, rahatsız edici olana da hemen bir bahane bulunur. Rolf Dobelli, Net Düşünme Sanatı'nda bu hatayı en sık rastlanan düşünce tuzakları arasında sayar. Gündelik kararlardaki ilk tuzak da budur: yalnızca hak veren kanıtın peşine düşmek. Çözüm daha fazla bilgi toplamak değil, bakış yönünü değiştirmektir. Darwin basit bir kural uygulardı. Teorisine ters düşen bir gözleme rastladığında hemen not alırdı, çünkü aleyhindeki gerçekleri lehindekilerden çok daha çabuk unuttuğunu fark etmişti. Amaç fikirlerinizden vazgeçmek değil, onları gerçekten sınanmış hâlde savunabilmektir.
Gerçek hayattan bir örnek
Elif, Kadıköy'de bir müteahhidin projesinden daire almaya neredeyse karar vermiş. Akşamları firmanın adını "memnun müşteri" diye aratıyor, tanıtım videolarını izliyor, olumlu yorumların ekran görüntüsünü alıyor. Teslim gecikmesiyle ilgili iki şikâyeti ise "her firmada olur" deyip geçiyor. Sonunda kendine farklı bir soru soruyor: "Bu firmadan pişman olan biri ne anlatırdı?" Aynı aramayı "şikâyet" ve "dava" kelimeleriyle yapınca yarım kalmış üç projeye ulaşıyor.
Nasıl kullanılır
- 1Karar vermeden önce, fikrinizi değiştirecek kanıtın ne olacağını tek cümleyle yazın. Bunu yazamıyorsanız elinizde sınanmış bir görüş değil, bir inanç vardır.
- 2Aramanızı tersine çevirin. "Neden işe yarar" yerine "neden başarısız olur" diye arayın ve fikrinizi en çok itiraz edecek kişiye sorun.
- 3Darwin kuralını uygulayın. Görüşünüze ters düşen her bilgiyi o an not edin, çünkü hafıza önce onları siler.