BookYol

Kavram

Kâşif Zihniyeti (Scout Mindset)

Kâşif zihniyeti, olayları olmasını istediğiniz gibi değil olduğu gibi görme isteğidir; inançlarınızı savunulacak bir mevzi olarak değil, sürekli düzeltilecek bir harita olarak ele almanızı sağlar.

Julia Galef, inançlarımızdan söz ederken savaş dilini kullandığımızı fark eder. Pozisyon alırız, savunuruz, karşı tarafın zayıf noktasını ararız ve geri adımı ancak gönülsüzce atarız. Bu, asker zihniyetidir: görevi zaten sahip olduğunuz bir inancı korumak olan bir akıl yürütme. Psikolojide bu sürecin adı güdülenmiş akıl yürütmedir (motivated reasoning). Ziva Kunda'nın 1990 tarihli derlemesi, neyin doğru olmasını istediğimizin hangi kanıtı aradığımızı ve onu ne kadar sıkı sorguladığımızı sessizce belirlediğini gösterdi. Kâşifin işi ise araziyi doğru haritalamaktır, çünkü gönül okşayan bir harita yolunuzu kaybettirir. Mesele zekâ değildir. Zeki kişiler kendini kandırmakta çoğu zaman daha ustadır. Belirleyici olan, neyi daha çok istediğinizdir: haklı hissetmeyi mi, yoksa haklı olmayı mı? Kâşif zihniyeti kararsızlık da demek değildir. Kâşifler de karar verir ve harekete geçer. Yalnızca güvenlerini kanıtın gücüne göre ayarlar ve yeni bilgi geldiğinde haritayı düzeltirler. Galef'in pratik bir testi var: Aynı kanıt tersini gösterseydi onu bu kadar kolay kabul eder miydiniz?

Gerçek hayattan bir örnek

Kadıköy'de kafe işleten Deniz, filtre kahveyi 90 liradan 120 liraya çıkardıktan sonra kimse şikâyet etmediği için rahatlıyor. Asker zihniyeti bu sessizliği onay sayar. Kâşif gibi baktığında Deniz başka bir soru sorar: Artık gelmeyenler neden şikâyet etsin? Kasa kayıtlarını açar ve hafta içi sabah müşterisinin yüzde 20 azaldığını görür. Fiyatı geri almaz. Bunun yerine saat 10'a kadar geçerli bir kahve-simit menüsü koyar. İki hafta sonra sabah rakamları toparlanır.

Nasıl kullanılır

  1. 1Bir inancınızı savunurken şu soruyu sorun: Bu kanıt tersini gösterseydi onu da bu kadar kolay kabul eder miydim?
  2. 2Karşı görüşün en güçlü hâlini, o görüşü savunan birinin onaylayacağı kadar iyi yazın. Yazamıyorsanız konuyu henüz tam anlamamışsınızdır.
  3. 3Yanıldığınızı fark ettiğinizde bunu açıkça söyleyin ve neyi güncellediğinizi not edin. Küçük düzeltmeler kimliğinizi değil, haritanızı değiştirir.