Kavram
Hayatta Kalma Yanılgısı (Survivorship Bias)
Hayatta kalma yanılgısı, bir elemeden geçmeyi başarmış kişi, şirket ya da şeylere bakarak sonuç çıkarmak ve elenip görünmez olan çok daha kalabalık grubu hesaba katmamaktır.
Başarı gürültülü, başarısızlık sessizdir. Batmayan girişimcinin röportajını okursunuz, ama kepenk indiren binlercesi kimseye konuşmaz. Piyasayı geçen fonlar reklam vermeye devam eder. Kaybedenler ise sessizce kapatılır ya da başka fonlarla birleştirilir. Yani etrafınızda gördüğünüz örnekler zaten süzülmüştür ve biz o süzgeci bir tarif sanırız. Kazananların ortak özellikleri çoğu zaman kaybedenlerde de vardır. Rolf Dobelli "Net Düşünme Sanatı"nda bunu açıkça söyler: Başarısız denemelerin mezarlığı görünmediği için başarı şansımızı sistematik olarak abartırız. Klasik örnek İkinci Dünya Savaşı'ndan gelir. İstatistikçi Abraham Wald'a bombardıman uçaklarının neresine zırh ekleneceği sorulur. Dönen uçakların kanatları kurşun deliği doluydu. Wald ise deliklerin olmadığı motorları gösterdi. Oradan vurulan uçaklar hiç geri dönmemişti. İşe yarayan soru hep aynıdır: Neyi görmüyorum?
Gerçek hayattan bir örnek
Kadıköy'de bir yazılım şirketinde çalışan Deniz, Instagram'da kahveci açıp hayatını değiştiren gençlerin videolarını izliyor ve istifa dilekçesini hazırlıyor. Göndermeden önce bir hafta boyunca Moda'daki dükkânları dolaşıyor, esnafla konuşuyor. Aynı sokakta iki yılda dört kahvecinin el değiştirdiğini öğreniyor. Kapananların hiçbiri video çekmemiş. Deniz işini bırakmıyor. Gerçek maliyeti görmek için hafta sonları bir kahvecide çalışmaya karar veriyor.
Nasıl kullanılır
- 1Bir başarı hikâyesini örnek almadan önce aynı şeyi kaç kişinin denediğini ve şimdi nerede olduklarını sorun. Yalnızca kazananları değil, onları da arayın.
- 2Temel oranı bulun: Benzer girişimlerin yüzde kaçı gerçekten ayakta kalıyor? Başlangıç noktanız röportajlar değil, sektör verileri olsun.
- 3Başarısızlıkları da başarılar kadar ciddiye alın. Vazgeçmiş beş kişiyle yapılan bir sohbet, başarmış tek kişinin biyografisinden çoğu zaman daha öğreticidir.