Kavram
Sistem Gürültüsü (System Noise)
Sistem gürültüsü, aynı olması gereken yargılardaki istenmeyen değişkenliktir: aynı vaka için, yargıyı kimin ve ne zaman verdiğine bağlı olarak çıkan farklı cezalar, fiyatlar ya da teşhisler.
Daniel Kahneman, Olivier Sibony ve Cass R. Sunstein, Noise'da yargı hatasını iki türe ayırır. Yanlılık yargıları tek bir yöne iter; gürültü ise onları dağıtır. Sistem gürültüsünün iki ana parçası vardır: Bazı değerlendiriciler her konuda daha sert ya da daha cömert olduğunda ortaya çıkan düzey gürültüsü ve değerlendiriciler belirli vakalara farklı tepki verdiğinde ortaya çıkan örüntü gürültüsü. Örüntü gürültüsü, aynı kişinin aynı vakayı başka bir gün farklı yargılaması demek olan an gürültüsünü de kapsar. Yazarların hata denkleminde toplam hata, yanlılığın karesiyle gürültünün karesinin toplamıdır; yani gürültü yanlılık kadar önemlidir. Gürültüyü gözden kaçırmak kolaydır, çünkü her vakaya genellikle bir kez bakılır. Üstelik doğru cevabı bilmeden ölçülebilir: Bir vakaya verilen birkaç yargı farklıysa, hepsi birden doğru olamaz.
Gerçek hayattan bir örnek
Ankara'daki bir sigorta şirketinde bir su hasarı dosyası yanlışlıkla iki eksper tarafından fiyatlanır: biri 18.000 lira, öteki 31.000 lira biçer. Hasar müdürü dört eksperden, ilk tutarları görmeden kapanmış on dosyayı yeniden fiyatlamalarını ister ve neredeyse her dosyada büyük farklar bulur. Ekip yargılarını daha önce hiç karşılaştırmamıştır.
Nasıl kullanılır
- 1Kurumunuzun sık verdiği bir yargıyı seçin ve vakaya başka bir meslektaşınız baksaydı sonucun değişip değişmeyeceğini sorun.
- 2Yanlılık sorusunu (tek bir yöne mi kayıyoruz?) gürültü sorusundan (dağılıyor muyuz?) ayırın.
- 3Gürültüyü, birkaç kişiye aynı vakaları bağımsız olarak yargılatıp dağılımı karşılaştırarak ölçün.