Hedef
Suçluluk duymadan sınır koymak
Sınır koyduktan sonra suçluluk duymak, özellikle ilk seferlerde olağandır ve yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez. Sağlıklı bir sınır, ne yapıp ne yapmayacağınızı söyleyen kısa ve açık bir cümledir; nazikçe söylenir ve sonra korunur. Bunun ardındaki beceriler öğrenilebilir: Kırgınlığı bir sinyal olarak okuyun, çizginin hangi tarafının size ait olduğunu bilin, sınırı kısaca söyleyin ve işler oturmadan önce biraz direnç bekleyin.
Aslında ne oluyor
Pek çok insanın eksiği iyilik değil, sınırdır. Fazladan mesaiye, gece yarısına kadar süren pazar ziyaretine, kuzene verilen borca evet derler; sonra tükenmiş ve için için kızgın hissederler. Kırgınlık biriktiğinde öbür uca savrulurlar: sert bir patlama, soğuk bir sessizlik ya da birini hayatından tamamen çıkarmak. Ne bitmeyen evet ne de ani duvar doğru gelir; ikisi de geride suçluluk bırakır.
Bu sayfadaki kitaplar bir orta yol tarif eder. Sınır bir ceza ya da duvar değildir; bir ilişkide iyi kalmak için neye ihtiyaç duyduğunuzu anlatan bir bilgidir. Başkasını kontrol etmekle değil, sizin kendi seçimlerinizle ilgilidir. Yakınlığın ve vefanın gerçek değerler olduğu Türk aile hayatında bu önemlidir: Anne babaya saygı ile habersiz ziyaretlere konan bir sınır yan yana yaşayabilir.
Sınırı zorlaştıran, çoğu zaman cümlenin kendisi değildir. Ardından gelen suçluluk, pazarlığa kapı açan uzun açıklamalar ve eski düzenden memnun olanların baskısıdır. Bu tepkilerin beklendiğini bilmek, sakin kalmayı ve sınırı korumayı çok kolaylaştırır.
Beş kitaptan beş fikir
- 1
Kısa ve açık söyleyin
Nedra Glover Tawwab, Sınır Koy, Huzur Bul (Set Boundaries, Find Peace) kitabında bir sınırın kısa ve doğrudan olduğunda en iyi işlediğini savunur: “Bu ay borç veremeyeceğim” ya da “Pazar günü gelemeyeceğim, haftaya planlayalım.” Uzun gerekçeler ve tekrar tekrar özür dilemek, sınırı bir pazarlık davetine dönüştürür. Zeynep'in teyzesi ondan yine her cumartesi çocuklara bakmasını istediğinde, sakin tek bir cümle ve sıcak bir ton on dakikalık bir savunmadan daha çok işe yarar. Ne yapacağınızı söyleyin, bir kez söyleyin ve sessizliğe izin verin.
Sınır Koy, Huzur BulKavram: Net Sınır Cümlesi (Clear Boundary Statement) - 2
Çizginin hangi tarafının size ait olduğunu bilin
Henry Cloud ve John Townsend bir tapu sınırı imgesi kullanır: Kendi duygularınızdan, seçimlerinizden ve davranışlarınızdan siz sorumlusunuz; başkalarına nezaket ve dürüstlük borçlusunuz ama onların duygularından ve seçimlerinden sorumlu değilsiniz. Kardeşiniz kredisine kefil olmadığınız için üzgünse, bu üzüntü gerçektir ve anlayışı hak eder; yine de onu taşıyacak olan odur. “Birine nazik davranmak” ile “onun ne hissettiğini düzeltmek” arasındaki farkı görmek, suçluluğu çoğu zaman gevşetir.
- 3
Kırgınlığı bir sinyal olarak okuyun
Harriet Lerner öfkeyi bir kusur değil, bir mesaj olarak görür: Bir ihtiyacınızın karşılanmadığını, bir değerinizin çiğnendiğini ya da kendinizden çok fazla şey verdiğinizi söyler. Amaç ne patlamak ne de yutmaktır; neyi işaret ettiğini sormaktır. Bir iş arkadaşınız her akşam saat altıda raporlarını size bıraktığında içinizde bir düğüm hissediyorsanız, bu duygu işe yarar bir veridir. Bir sınırın eksik olduğu yeri gösterir.
Öfkenin DansıKavram: Bir Sinyal Olarak Öfke (Anger as a Signal) - 4
Gözlem, duygu, ihtiyaç ve ricayla isteyin
Marshall Rosenberg zor şeyleri suçlamadan söylemek için basit bir sıra önerir: Olanı bir kamera gibi anlatın, duygunuzu adlandırın, ardındaki ihtiyacı söyleyin ve karşınızdakinin evet ya da hayır diyebileceği somut bir ricada bulunun. “Zamanıma hiç saygı duyulmuyor” yerine şunu deneyin: “Gece on birden sonra telefonda konuştuğumuzda ertesi gün çok yorgun oluyorum, çünkü uykuya ihtiyacım var. Saat ondan önce konuşabilir miyiz?” Rica, sınırı somut ve tonu saygılı tutar.
- 5
Konuşmanın altındaki konuşmayı fark edin
Douglas Stone, Bruce Patton ve Sheila Heen her zor konuşmanın aynı anda üç düzeyde yürüdüğünü gösterir: ne oldu, ne hissediyoruz ve bu bizim kim olduğumuz hakkında ne söylüyor. Sınır suçluluğu genellikle üçüncüsünde, kimlik konuşmasında yaşar: “Hayır demek beni kötü bir evlat mı yapar?” Bu soruyu kendinize açıkça söylemek, gücünün büyük kısmını alır. Sevgi dolu bir evlat olup yine de hafta sonu planlarınızı her seferinde değiştirmeyi reddedebilirsiniz.
Bugün dene — ücretsiz
Bugün sizi kırgın bırakan bir durumu yazın, ardından bir dahaki sefere ne yapacağınızı söyleyen, en fazla on beş kelimelik tek bir cümle taslağı hazırlayın. Cümleyi bir kez yüksek sesle okuyun.
Sık sorulan sorular
- Sınır koyduktan sonra neden suçluluk duyuyorum?
- Çünkü yeni bir şey yapıyorsunuz ve yeni davranış, olağan gelmeden önce yanlış gelir. Tawwab, özellikle sınırsızlığınızdan yararlanan insanlarla suçluluk ve rahatsızlığın yaygın olduğunu belirtir. Suçluluk bir duygudur, bir hüküm değildir. Dürüst ve nazik davrandıysanız, sınır alışkanlığa dönüştükçe suçluluk genellikle azalır.
- Aileme ilişkiyi bozmadan nasıl sınır koyarım?
- Küçük başlayın ve sıcaklığı koruyun. Belirli tek bir sınır seçin (ziyaret saatleri, para, evliliğiniz ya da çocuklarınız hakkındaki öğütler), bunu kısaca söyleyin ve sevginizi başka yollarla göstermeyi sürdürün. Saygı ve sınır bir arada olabilir. İlk başta biraz direnç bekleyin; Lerner bunlara “eskiye dön” tepkileri der ve siz sakin ve dostça kaldıkça çoğu zaman yatışırlar.
- Karşımdaki sınırımı görmezden gelirse ne yapmalıyım?
- Sınır, onun ne yapması gerektiğiyle değil, sizin ne yapacağınızla ilgilidir. Gerçekten uygulayacağınız sakin bir sonucu önceden belirleyin; örneğin toplantıdan erken ayrılmak ya da belli bir saatten sonra aramalara cevap vermemek. Sonra bunu olay çıkarmadan uygulayın. Boş tehditler, insanlara sınırlarınızın gerçek olmadığını öğretir.
- Biri kontrolcü ya da şiddet uyguluyorsa bu araçlar yeterli mi?
- Hayır. Bu araçlar yorucu ama güvenli sıradan ilişkiler içindir. Biri sizi tehdit ediyor, size zarar veriyor, paranızı ya da nereye gittiğinizi kontrol ediyor veya sizi korkutuyorsa, sınırların bir güvenlik planına ve profesyonel desteğe ihtiyacı vardır. Acil durumda 112'yi arayın; destek için ALO 183 Sosyal Destek Hattı'na ya da güvendiğiniz bir uzmana başvurun.
- Sınırlar üzerine ilk hangi kitabı okumalıyım?
- Nedra Glover Tawwab'ın Sınır Koy, Huzur Bul kitabını; çünkü pratiktir ve çok sayıda örnek cümle verir. Başkalarının duygularından sürekli kendinizi sorumlu hissediyorsanız yanına Cloud ve Townsend'in Sınırlar kitabını, en çok öfkeyle zorlanıyorsanız Öfkenin Dansı'nı ekleyin.
