BookYol

Kavram

Beş Neden (Five Whys)

Beş Neden, Eric Ries'in Toyota'dan ödünç aldığı bir kök neden yöntemidir: Ekip bir sorun için art arda beş kez "neden?" diye sorar, böylece insan hatasının ötesine geçip o hataya izin veren sürece ulaşır ve ardından her katmanda verilen zararla orantılı bir düzeltme yapar.

Hızın bir bedeli vardır. Ne kadar çok deney ve sürüm çıkarırsanız, bir şeylerin bozulma sıklığı da o kadar artar. Asıl mesele, her arızanın ekibi daha bilge mi yoksa yalnızca daha gergin mi bıraktığıdır. "Bu neden oldu?" sorusunun ilk cevabı neredeyse her zaman bir kişidir: Biri yanlış tuşa basmıştır. Orada durursanız suçlama doğar. Suçlama da insanlara sorunları saklamayı öğretir. Sormaya devam ettiğinizde iz sizi eğitime, araçlara ya da kimsenin hatırlamadığı eski bir karara götürür. Ries buna orantılı yatırım adlı bir kural ekler. Küçük bir aksaklık her katmanda küçük düzeltmeler, ciddi bir kesinti ise daha büyük düzeltmeler gerektirir. Böylece yöntem hiçbir şeyi değiştirmeyen bir törene ya da her şeyi baştan kurma bahanesine dönüşmez. Beş sayısı bir kılavuzdur, yasa değildir. Gerçekten değiştirebileceğiniz bir nedene ulaştığınızda durabilirsiniz. Temel varsayım şudur: Bir hata kolayca yapılabiliyorsa, onu kolaylaştıran sistemdir.

Gerçek hayattan bir örnek

Kadıköy'deki bir fırın, bayram öncesinde 25 baklava siparişini yanlış güne yazıyor. Neden? Kasiyer tarihi elle girdi. Neden? Sipariş formunda tarih seçici yok. Neden? Form üç yıl önce "geçici olarak" hazırlanmıştı. Neden? Formun bir sahibi yoktu. Neden? Haftalık toplantıda süreçler hiç konuşulmuyordu. Düzeltmeler şöyle: 25 müşteri aranıp mağduriyetleri gideriliyor, forma tarih seçici ekleniyor, form bir ustanın sorumluluğuna veriliyor ve toplantıya on dakikalık bir süreç gündemi konuyor. Kasiyer suçlanmıyor.

Nasıl kullanılır

  1. 1Sorunu tek ve somut bir cümleyle yazın. Hatayı yapan kişi dahil, ilgili herkesi toplantıya çağırın.
  2. 2Her cevaba yeniden "neden?" diye sorun. Bir kişide durmak yerine, o kişinin hatayı yapmasına izin veren süreci arayın.
  3. 3Her katman için zararla orantılı bir düzeltme belirleyin ve sorumlusunu, tarihini yazın. Küçük sorunlarda küçük, ciddi sorunlarda daha büyük adımlar atın.