Kavram

Alışkanlık Sorumluluğu (Habit Responsibility)

Alışkanlık sorumluluğu, Charles Duhigg'in Alışkanlıkların Gücü kitabındaki şu fikirdir: Bir alışkanlığın tetikleyicisini, rutinini ve ödülünü adlandırabildiğiniz anda o alışkanlık başınıza gelen bir şey olmaktan çıkar ve onu değiştirmek sizin işiniz hâline gelir.

Duhigg kitabını rahatsız edici bir soruyla kapatır: Günlük hayatımızın bu kadar büyük bir kısmı otomatik pilotta yürüyorsa, alışkanlıklarımızdan biz mi sorumluyuz? Cevabı vaaz tonunda değil, dikkatlidir. Hiç fark etmediğiniz bir alışkanlık seçimden çok hava durumuna benzer, çünkü beyin döngüyü size sormadan çalıştırır. Döngüyü gördüğünüz anda durum değişir. Onu başlatan tetikleyiciyi, yaptığınız rutini ve aslında peşinde olduğunuz ödülü adlandırdığınızda artık kumandanın nerede olduğunu bilirsiniz. Bilmek de onu kullanma işini size devreder. Mesele geçmiş için suçluluk duymak değil, farkındalığın sizden bundan sonra ne beklediğidir. İşin pratik tarafı şu: Bu görev yapılabilir kalacak kadar küçük olmalı. Her şeyi düzelteceğinize dair bir yemin yerine tek bir alışkanlık, tek bir yazılı sayfa ve bir hafta deneyeceğiniz tek bir yeni rutin seçin.

Gerçek hayattan bir örnek

Kadıköy'de bir ajansta çalışan Emre, her öğleden sonra saat üç civarında ofis mutfağına gidip bir paket bisküvi aldığını fark ediyor. Aylarca bunu "öyle oluyor" diye geçiştirmiş. Bir akşam döngüyü yazıyor. Tetikleyici, uzun toplantının bitmesi. Rutin, mutfağa gidip atıştırmak. Ödül ise birkaç dakika masadan uzaklaşıp sohbet etmek. Artık buna tesadüf diyemiyor. Ödülü koruyup rutini değiştiriyor ve toplantıdan sonra bir iş arkadaşıyla binanın etrafında kısa bir yürüyüşe çıkıyor. Bazı günler yine bisküvi alıyor, ama artık bunu kendisi seçiyor.

Nasıl kullanılır

1Değiştirmek istediğiniz tek bir alışkanlığı seçin ve döngüsünü tek bir sayfaya yazın. Tetikleyiciyi (saat, yer, duygu, yanınızdaki kişiler ya da hemen önceki eylem), rutini ve aslında aldığınızı düşündüğünüz ödülü not edin.
2Tetikleyiciyi ve ödülü koruyun, bir hafta deneyeceğiniz tek bir yeni rutin belirleyin. Tetikleyici her ortaya çıktığında gerçekte ne yaptığınızı not edin.
3Hafta sonunda sayfayı yeniden okuyun ve yalnızca bir satırı güncelleyin. Sayfa işin kendisidir; onu tek sayfada tutmak işi yapılabilir kılar.