Kavram
Zihinsel Temsiller (Mental Representations)
Zihinsel temsiller, bir alanda işlerin nasıl yürüdüğüne dair pratikle inşa edilen ve uzmanların örüntüleri tanımasını, sonrasını tahmin etmesini, kendi hatalarını yakalamasını sağlayan ayrıntılı iç modellerdir.
Anders Ericsson onlarca yıl en iyi performans gösterenleri inceledi ve hep aynı sonuca vardı. Uzmanı ayıran şey geçen yıllar ya da doğuştan yetenek değildir. Belirleyici olan, kafasındaki modellerin kalitesidir. Bir satranç ustası tahtada 32 ayrı taş görmez, tanıdık birkaç yapı görür. Deneyimli bir hekim belirtileri tek tek okumaz, oturan ya da oturmayan bir tablo görür. Bu temsiller üç iş yapar. Bilgiyi sıkıştırır ve aynı anda daha fazlasını kavrarsınız. Bir sonraki adımı tahmin etmenizi sağlar. Kendi performansınızı kıyaslayacağınız bir ölçü sunar, böylece hatayı kimse göstermeden fark edersiniz. Ericsson ve Robert Pool, «Peak» kitabında bu modellerin salt tekrarla değil, bilinçli pratikle (deliberate practice) kurulduğunu savunur. Aynı işi yirmi yıl yapan biri bu yüzden aynı yılı yirmi kez yaşamış olabilir.
Gerçek hayattan bir örnek
İkitelli sanayisinde otuz yıllık bir usta motoru çalıştırıyor, iki saniye dinliyor ve «Triger kayışı» diyor. Nasıl anladığını sorduğunuzda açıklamakta zorlanıyor. Elinde bir kontrol listesi yok. Duyduğu sesi, sağlam ve arızalı motorların nasıl davrandığına dair zengin bir iç modelle karşılaştırıyor. Yan dükkândaki usta da aynı süreyi geçirmiş ama tamirin neden tuttuğunu hiç sorgulamamış. O, aynı seste yalnızca gürültü duyuyor.
Nasıl kullanılır
- 1Sizden iyi olanların işini inceleyin ve cevaba bakmadan önce tahmin yürütün. Satranç hamlesini, editörün keseceği paragrafı ya da teşhisi tahmin edin, sonra uzmanın yaptığıyla karşılaştırın.
- 2Her denemede hızlı ve somut geri bildirim alın, neyi kaçırdığınızı sorun. Böylece modeliniz hataların etrafında katılaşmak yerine güncellenir.
- 3Örüntüyü yüksek sesle ya da yazılı olarak açıklayın. Açıklayamadığınız yer, temsilinizde çalışmaya değer bir boşluk olduğunu gösterir.