BookYol

Kavram

Proaktiflik (Proactivity)

Proaktiflik, başınıza gelenle ona verdiğiniz tepki arasındaki boşluğu kullanarak kararı koşullara, ruh hâlinize ya da başkalarına bırakmak yerine kendi kontrolünüzdeki bir eylemi seçme alışkanlığıdır.

Stephen Covey proaktifliği yedi alışkanlığın ilki yapar, çünkü diğerleri bunun üzerine kurulur. Gözlem basit: Bir şey olur, siz tepki verirsiniz ve ikisinin arasında bir boşluk vardır. Baskı altında bu boşluk sıfırmış gibi gelir. Oysa hep oradadır ve içinde ne yaptığınız size aittir. Covey bunu Viktor Frankl'ın "son özgürlük" fikrine bağlar: Değiştiremediğiniz koşullar karşısında tavrınızı seçmek. Küçük bir not: "Uyaran ile tepki arasındaki boşluk" cümlesi genellikle Frankl'a atfedilir, ama Covey bu ifadeyi kaynağını bir daha bulamadığı bir kitapta okuduğunu söylemiştir. Fikir sağlam, atıf şüpheli. Pratikteki ölçüt, enerjinizi nereye harcadığınızdır. Reaktif insanlar enerjilerini ekonomiye ya da patronun keyfine, yani İlgi Çemberi'ne (Circle of Concern) akıtır ve etkileri daralır. Proaktif insanlar Etki Çemberi'nde (Circle of Influence) çalışır ve bu çember genişler. Proaktiflik pozitif düşünmek değildir. Bir sonraki hamlenin sahibi olmaktır.

Gerçek hayattan bir örnek

İstanbul'da bir yazılım şirketinde ekip lideri olan Deniz, sabah toplantısında bütçelerinin yüzde 20 kesildiğini öğrenir. İlk refleksi, öğle arasında koridorda yönetimi eleştirmek olur. Akşam ise yarım saat ayırıp elindekileri yazar: Hangi iş ertelenebilir, hangi aracın ücretsiz alternatifi var? Ertesi gün müdürüne üç maddelik bir öneri götürür. Bütçe geri gelmez, ama kesintinin nasıl uygulanacağına artık o da karar verir.

Nasıl kullanılır

  1. 1Boşluğu yakalayın: Sizi altüst eden bir şey olduğunda cevap vermeden önce bir nefes durun. Olanın sizin hakkınızda ne anlama geldiğini değil, olanın kendisini adlandırın.
  2. 2Kaygınızı ayıklayın: Biri sizi ilgilendirenler, diğeri gerçekten etkileyebildikleriniz için iki liste yapın. Üzerinde hiçbir kaldıracınız olmayan maddelerin üstünü çizin.
  3. 3Bugün etki listenizden tek bir adım atın. Dilinize dikkat edin ve "mecburum" ya da "yapacak bir şey yok" yerine "seçiyorum" ya da "yapacağım" deyin.