Kavram
Son özgürlük
Son özgürlük, Frankl'ın kamplardan çıkardığı sonuçtur: bir insanın elinden her şey alınabilir, tek bir şey dışında. İnsan özgürlüklerinin sonuncusu, hangi koşullarda olursa olsun o koşullar karşısında takınacağı tutumu seçmektir.
Frankl, kamplarda hem mahkûm hem doktor olarak şunu gözlemledi: her türlü seçimi ortadan kaldırmak için kurulmuş koşullarda bile mahkûmlar bu koşulları farklı biçimlerde karşılıyordu ve aradaki fark güç ya da şans değildi; bazıları son ekmeğini başkasına veriyordu. Bundan psikolojisinin temelini oluşturan iddiayı çıkardı: koşullar insanı bütünüyle kuşatabilir, ama onlar karşısındaki tutum yine de özgürdür. Zihnin ne kadar otomatik işlediğini öğrenmiş bir okur için (hızlı sistem, duygusal kaçırılma, Haidt'in fili) son özgürlük, resmin zorunlu öteki yarısıdır. Otomatik süreçler gerçektir ama son sözü onlar söylemez. Sıklıkla Frankl'a atfedilen popüler bir söz, uyaranla tepki arasında bir boşluk olduğunu söyler; bu söz onun yazılarında geçmez, ama onun fikrinden doğal olarak çıkar: tutum hâlâ özgürse, olanla sizin yaptığınız arasında bir an vardır ve bir duyguya ad koymak ya da hızlı bir yargıyı sorgulamak gibi alışkanlıklar bu anı genişletir. Frankl özgürlüğünü bir insanın bulunabileceği en kötü yerde buldu. Pratik ise o anı bir akşam yemeği masasında ya da trafikte bulmaktır; oralarda kaybedilecek şey daha azdır ama refleks aynı hızla gelir.
Gerçek hayattan bir örnek
Bursa'da bir baba, ergen oğlunun akşam yemeğindeki sessizliğini her akşam aynı sert soruyla karşılıyor. Bir akşam sessizlikle soru arasındaki anı fark ediyor, içindeki kırgınlığa kendi kendine ad koyuyor ve onun yerine oğluna gününün nasıl geçtiğini soruyor. İki akşam sonra oğlu on dakika boyunca anlatıyor.
Nasıl kullanılır
- 1En otomatik tepkinizi bulun ve önüne bir duraklama koyun: bir nefes, adı konmuş bir duygu, seçilmiş bir yanıt.
- 2Koşullar değiştirilemiyorsa, değiştirebileceğiniz tek şeyi hatırlayın: onlar karşısında aldığınız tutum.
- 3Duraklamayı kaybedilecek şeyin az olduğu yerlerde çalışın ki çok olduğunda hazır olsun.