Kavram
Psişik entropi
Psişik entropi, Csikszentmihalyi'nin birbiriyle çatışan taleplerin dikkatini dört bir yana çektiği bir zihnin düzensizliğine verdiği addır: kitap okurken içinizi kemiren toplantı kaygısı, akşam yemeğine sızan kırgınlık, konuşmanın ortasında telefonun çekimi. Hiçbir şey dikkatin tamamını alamaz ve hiçbir şey bitmez.
Dikkat sınırlıdır ve bir insanın yaşadığı her şey ondan geçer; yani dikkatin başına gelen, insanın başına gelendir. Dikkat birbiriyle yarışan çekimlerle parçalandığında ortaya çoğu insanın sıradan bir gün dediği o yorucu ve verimsiz hâl çıkar: yarım okumak, yarım kaygılanmak, yarım orada olmak. Csikszentmihalyi'nin vurguladığı nokta, bunun bir ruh hâli değil yapısal bir durum olmasıdır: entropi, nereye bakacağını seçmemiş bir zihnin olağan hâlidir. Bunun bir de tersi vardır: dikkatin seçilmiş bir hedefe yöneldiği düzenli bilinç. Goleman'ın amigdala anlatımı bu çekimin mekanizmasını açıklar: amigdala tehdide benzeyen her şey için dikkati ele geçirir ve modern hayat bu tür şeyleri saat başı önümüze koyar. Çare zihni boşaltmak değildir, bu yapılamaz. Çare, dikkate gidecek bir yer vermektir (bir hedef, bir iş, bir insan); böylece çekim geldiğinde dönülecek bir düzen olur. Bir günün dökümünü saat saat çıkarıp her saati seçilmiş ya da seçilmemiş diye işaretlemek, bir hayatın ne kadarının entropi içinde geçtiğini gösterir.
Gerçek hayattan bir örnek
Kadıköy'de bir tasarımcı bir çarşamba gününün dökümünü çıkarıyor ve uyanık geçen on dört saatin dokuzunun kendi seçmediği şeylere gittiğini görüyor: kahvaltıda tekrar tekrar okuduğu, bir müşteriden gece gelmiş mesaj, aralarda kaydırılan sosyal medya akışları, metroda kafasında provasını yaptığı bir tartışma. Seçtiği beş saat ise günden keyifle hatırladığı tek saatler.
Nasıl kullanılır
- 1Bir günün dökümünü çıkarın: her saat dikkatiniz en çok neyin üzerindeydi ve bunu siz mi seçtiniz?
- 2Zihniniz dağınıkken onu boşaltmaya çalışmayın; dikkatinize gidecek bir yer verin.
- 3Seçmediğiniz saatleri önceden tasarlayın: telefonun nerede duracağı, yolda hangi kitabın okunacağı, sabah ilk neye bakılacağı.
