Kavram
Reel Getiri (Real Return)
Reel getiri, bir yatırımın enflasyon düşüldükten sonra kalan kazancıdır; paranızın kaç lira arttığını değil, o parayla ne kadar fazlasını satın alabildiğinizi ölçer.
Banka ekstrenizdeki faiz oranı nominal getiridir: lirayı sayar, liranın neye yettiğini saymaz. Benjamin Graham okurlarını hep ikinci soruya döndürürdü. Bir portföyün işi gelecekteki hayatınızı finanse etmektir ve o hayat geleceğin fiyatlarıyla ödenecek. Kaba hesap, nominal getiriden enflasyonu çıkarmaktır. Doğru hesap ise (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1 formülüdür. Enflasyon yükseldikçe iki sonuç arasındaki fark açılır, bu yüzden Türkiye gibi yüksek enflasyonlu ekonomilerde kaba hesap yanıltır. Tahvil ve mevduat sabit ödeme vaat eder; fiyatlar hızlanınca o sabitlik erir. Hisse senetleri uzun vadede enflasyonu geride bırakabilir, çünkü şirketler fiyatlarını artırabilir. Ama yıllarca geride kaldıkları dönemler de olur. Graham'ın ikisini birlikte tutmasının nedeni budur: tek başına hiçbiri güvenli değildir. Vergi ve masraflar nominal kazanç üzerinden kesildiği için reel getiriyi göründüğünden fazla aşağı çeker.
Gerçek hayattan bir örnek
Elif Hanım, Kadıköy'deki kafesini büyütmek için 200.000 TL'yi yıllık net %45 faizli mevduata yatırdı. Bir yıl sonra hesabında 290.000 TL vardı ve ekstre bunu kazanç olarak gösteriyordu. Oysa o yıl enflasyon %50'ydi. Almayı planladığı espresso makinesi ve tezgâh artık 300.000 TL tutuyordu. Liraları artmış, alım gücü azalmıştı; reel getirisi yaklaşık −%3,3 oldu.
Nasıl kullanılır
- 1Her hesabınızın ve fonunuzun nominal getirisini yazın. Ardından son yıllık enflasyonla (1 + getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1 hesabını yapın.
- 2Sonuç sıfıra yakın ya da negatifse o paranın ne zaman harcanacağını sorun. Yakında gerekecek parada bu kaybı likiditenin bedeli olarak kabul edin. Yıllar sonra gerekecek parayı fiyatları geçebilecek varlıklara yönlendirin.
- 3Hesabı vergi ve masraflar düşüldükten sonra tekrarlayın. Ekstrenin söylemediği asıl rakam odur.