Kavram
Öz Farkındalık Soğanı (Self-Awareness Onion)
Öz farkındalık soğanı, Mark Manson'ın üç katmanlı kendini tanıma modelidir: önce duygunuzu adlandırır, sonra nedenini bulur, en içte de kendinizi hangi değerle ölçtüğünüzü görürsünüz.
Manson öz farkındalığı soğana benzetir: katman katmandır ve derine indikçe gözlerinizin yaşarma ihtimali artar. Benzetme şaka gibidir ama yapısı gerçekten işe yarar. Çoğumuz dış kabukta kalırız. Sinirlendiğimizi, hevesimizin kaçtığını ya da kıskandığımızı fark ederiz. Sonra ya duyguya göre davranırız ya da kendimizi ondan vazgeçirmeye çalışırız. İkinci katman "neden?" diye sorar: Bu duyguyu ne tetikledi? Bu soru faydalıdır ama eksiktir, çünkü cevap genellikle dışarıyı gösterir: bir meslektaşı, bir yorumu, bir rakamı. Üçüncü katman şunu sorar: Bu olay neden sizin gözünüzde başarısızlık ya da başarı sayılıyor? Burada çoğu zaman dile getirilmemiş bir değer yatar: odadaki en zeki kişi olmak, kimseye yük olmamak, herkesin sevgisini kazanmak. Asıl kaldıraç budur. Tetikleyiciyi değiştirmek çoğu zaman elinizde değildir, ölçütü değiştirmek ise elinizdedir. Duyguyla tartışamazsınız ama bir ölçütü inceleyip tutmaya değer olup olmadığına karar verebilirsiniz.
Gerçek hayattan bir örnek
Ece, Levent'teki bir reklam ajansında çalışıyor. Pazartesi toplantısında müdürü, ekip arkadaşının sunumunu herkesin önünde övüyor. Ece öğleden sonrayı gergin geçiriyor. Birinci katmanda kıskançlık var. İkinci katmanda şu var: Kendi bölümüne iki gece fazladan emek verdi ama kimse anmadı. Üçüncü katmanda değerini ilk fark edilen kişi olmakla ölçtüğü görülüyor. Bunu görünce daha sağlam bir ölçüt seçiyor: İş müşteriye iyi teslim edildi mi? İçten içe kızmak yerine de müdüründen doğrudan geri bildirim istiyor.
Nasıl kullanılır
- 1Güçlü bir tepki fark ettiğiniz anda duyguyu tek kelimeyle adlandırın: kırgın, utanmış, kıskanç. Yargılamayın, sadece adını koyun.
- 2Onu neyin tetiklediğini sorun, ardından bir kez daha sorun: Bu olay neden benim için kayıp ya da kazanç sayılıyor? “Kendimi … ile ölçüyorum” cümlesine ulaşana kadar devam edin.
- 3O değeri sınayın: Kontrolünüzde mi, size ve çevrenize iyi geliyor mu? Değilse, ölçülmekten memnun olacağınız yeni bir ölçüt seçin.