Kavram
Toplumsal Kanıt
Toplumsal kanıt, bir davranışı başkalarının da yaptığını gördüğümüz ölçüde doğru saydığımızı söyleyen ilkedir; en güçlü hâline emin olmadığımızda ve başkaları bize benzediğinde ulaşır. Kayıtlı kahkahanın işe yaraması ve 'Misafirlerin çoğu havlusunu tekrar kullanıyor' kartının çevre çağrısından etkili olması bundandır.
Cialdini'nin kanıtları, önceden birkaç banknot konmuş bahşiş kavanozundan otel odasındaki havlu kartına kadar uzanır. Misafirlere, misafirlerin çoğunun havlusunu tekrar kullandığını söylemek, tekrar kullanımı çevre için yapılan her çağrıdan daha çok artırdı; aynı odada kalan misafirlerin çoğunun bunu yaptığını söylemek ise daha da artırdı. Etkiyi iki koşul belirler. Belirsizlik: Ne yapacağımızı bilmediğimizde yanımızdakine bakarız. Benzerlik: Bize benzeyenleri taklit ederiz; bu yüzden dinleyene benzeyen bir yabancının yorumu, bir ünlünün tavsiyesinden daha etkili olabilir. Bu ilkenin karanlık yüzü seyirci etkisidir: Olay yerindeki kalabalıkta herkes, ötekilerin sakin durduğunu görüp bir sorun olmadığına karar verir. Çok konuşulan trajedilerin ardından gelen taklit davranışlar da aynı kökten beslenir. Dürüst ikna edicinin düştüğü tuzak, yanlış davranışı farkında olmadan kanıtlamaktır: Pek çok ziyaretçinin parktan taşlaşmış odun parçası aldığını söyleyen bir tabela hırsızlığı artırdı, çünkü yaygın olan olağan görünür. Heath kardeşler işin ustalık kısmını ekler: Kanıt, büyük ama belirsiz bir sayı yerine adı verilmiş, benzer ve yakın tarihli bir vaka gibi somut ve doğrulanabilir olduğunda hem ikna eder hem de dürüst kalır. Kanıtı asla uydurmayın; ortaya çıkan tek bir sahte yorum, yanındaki bütün doğru iddiaların da değerini düşürür.
Gerçek hayattan bir örnek
Eskişehir'de bir mahalle komitesi, sakinlerin geri dönüşüm atıklarını ayırmasını istiyor. İlk broşürü, çöp sahasına giden atığın miktarını anlatıyor ve hiçbir şeyi değiştirmiyor. İkinci broşür ise atıklarını zaten ayıran kırk haneyi, izinleriyle ve sokak sokak sıralıyor; geri dönüşüm kutularının perşembe günleri boşaltıldığını da ekliyor. Bir ay içinde sokağın büyük kısmı atıklarını ayırmaya başlıyor.
Nasıl kullanılır
- 1Söze, dinleyene benzeyen ve bu adımı zaten atmış birinden gerçek, somut ve doğrulanabilir bir örnekle başlayın.
- 2Bir davranışı yaygınlaştırmak istediğinizde sorunun büyüklüğünü anlatmayın; doğru olanı zaten yapanları anlatın.
- 3"Herkes böyle yapıyor" sözü size karşı kullanıldığında sorun: Gerçekten kendi istekleriyle mi seçtiler? Gerçekten bana benziyorlar mı?
