Duygusal Zekâ 2.0
Travis Bradberry & Jean Greaves
Emotional Intelligence 2.0
«Duygusal Zekâ 2.0», duygusal zekâyı öğrenilebilir dört beceriye ayıran kısa ve uygulamaya dönük bir kitap: öz farkındalık, öz yönetim, sosyal farkındalık ve ilişki yönetimi. Asıl değeri kuramda değil, tepkilerinizi erkenden fark edip cevabınızı seçme alışkanlığında. Derin bir bilim kitabı değil, bir alet çantası bekleyin.
O anı bilirsiniz: e-posta gelir, yüzünüz ısınır ve aklınız yetişmeden cevabı çoktan yazmışsınızdır. Bu kitap o yarım saniyeyle ilgili.
Kitabın özü
Kitap, Daniel Goleman'ın yaygınlaştırdığı duygusal zekâ kavramını ve TalentSmart'ın çalışmalarını temel alıyor. Merkezine tek bir iddia koyuyor: EQ sabit bir kişilik özelliği değil, çalıştırılabilen bir beceri setidir. Bu becerileri dörde ayırıyor. İkisi kişisel (öz farkındalık, öz yönetim), ikisi sosyal (sosyal farkındalık, ilişki yönetimi). Hepsi için toplam 66 kısa strateji sunuyor.
Yeni basımlarla birlikte çevrim içi bir değerlendirme testinin (Emotional Intelligence Appraisal) kodu geliyor. Test, hangi beceriden başlamanız gerektiğini gösteriyor. İşe yarar, ama kod tek kullanımlık. İkinci el bir kitapta çalışan bir test olmayabilir. Yazarlar, EQ'nun iş performansını ne kadar güçlü öngördüğüne dair kendi araştırmalarını da aktarıyor. Bu rakamları kesinleşmiş bilim olarak değil, yayıncının verisi olarak okumak daha sağlıklı.
Dürüst özet şu: stratejiler basit, bazen apaçık ve güçlerini de buradan alıyorlar. Kitap, 66 maddeyi bir oturuşta okuduğunuzda değil, iki üçünü seçip haftalarca uyguladığınızda işe yarıyor.
Kime göre
- İşte ya da evde fazla hızlı tepki verdiğinin farkında olup somut araç arayanlar
- Ekip yönetmeye yeni başlamış yöneticiler
- Goleman gibi daha ağır kitaplara geçmeden önce hızlı ve pratik bir giriş isteyenler
- Öz değerlendirme testleriyle çalışmayı ve sonuçlara göre ilerlemeyi sevenler
Kime göre değil
- — Titiz bir nörobilim anlatımı ya da araştırma eleştirisi bekleyenler
- — Ciddi kaygı veya duygudurum sorunlarına çözüm arayanlar; bunun yeri bir uzmandır
- — Goleman'ı derinlemesine okumuş ve yeni bir çerçeve arayanlar
Ana dersler
01
Sizi neyin tetiklediğini bilin
Bradberry ve Greaves öz farkındalıkla başlıyor, çünkü diğer bütün beceriler ona yaslanıyor. Güçlü tepkiler nadiren rastgeledir. Belirli kişilere, durumlara ve beden hâllerine bağlı kalıplar izlerler: yorgunluk, açlık, sıkışık bir teslim tarihi gibi. Kitabın buradaki önerileri mütevazı: duyguyu adlandırmak, bedeninizde nerede hissettiğinizi fark etmek, kısa bir tetikleyici günlüğü tutmak. Amaç öfkeyi ya da kaygıyı hiç hissetmemek değil. Amaç, kalıbı bir pusuya dönüşmeden önce, bilgiye dönüşecek kadar erken görmek. Çoğu kişi, tetikleyicilerinin tekrar eden üç dört durumda toplandığını keşfeder.
Kadıköy'de bir yazılım şirketinde çalışan Selin, her pazartesi öğleden sonraki toplantıda parladığını fark ediyor. İki haftalık notları kalıbı ortaya koyuyor: öğle yemeğini atladığı ve sürekli sözünü bölen bir iş arkadaşının katıldığı toplantılar. Artık toplantıdan önce mutlaka bir şey yiyor ve moderatörden söz sırası istiyor. İş arkadaşı değişmedi, ama Selin'in tepkisine yer açıldı.
02
Öz yönetim alet çantanızı kurun
Öz yönetim, duyguyu bastırmak demek değil. Elinizin altında denenmiş birkaç araç bulundurmak demek. Böylece güçlü bir duygu, sonraki adımınızı belirlemeden kendi seyrini tamamlayabiliyor. Kitap pek çok araç sunuyor: bilinçli nefes almak, cevap vermeden önce saymak, bir kararı ertesi güne bırakmak, olaya karışmamış biriyle konuşmak, e-postalar için bir 'soğuma' kuralı koymak. Hepsine ihtiyacınız yok. İki üçünü seçin, düşük riskli anlarda deneyin ve işe yarayanları tutun. Gergin bir anda yalnızca önceden çalıştığınız araca uzanabilirsiniz.
Levent'teki bir plazada satış ekibini yöneten Murat tek bir kural koyuyor: öfkeyle yazılan her mesaj bir saat taslaklarda bekleyecek. İlk ay böyle yedi taslak birikiyor ve dördünü tamamen siliyor. Kalan üçünü daha kısa ve net hâlleriyle gönderiyor. Durumların hiçbiri değişmedi. O bir saat, duygunun klavyeden önce bitmesine izin verdi.
03
Sözlerden önce ortamı okuyun
Sosyal farkındalık, başkalarının ne hissettiğini fark etmek demek. Bu bilginin çoğu sözlerden önce gelir: yüz ifadesi, ses tonu, duruş, konuşma hızı. Duygular bir de bulaşır; gergin bir yönetici bütün toplantının havasını bozabilir. Kitabın stratejileri arasında beden dilini bilinçli izlemek, cevabınızı kurgulamadan dinlemek ve kişileri tarafsız ortamlarda gözlemleyip okumanızı ayarlamak var. Kritik ek şu: okumanızı bir tahmin olarak görün. Varsayıma göre hareket etmek yerine basit bir soruyla doğrulayın: 'Bugün biraz sessizsiniz, bir şey mi var?'
Şişli'de bir ajansta ekip lideri olan Deniz, bütçe kesintisini anlatırken iki kişinin kollarını kavuşturduğunu ve kısa cevaplar verdiğini görüyor. Sunuma devam etmek yerine duruyor: 'Bu haber ağır geldi sanırım, en çok neden endişe ediyorsunuz?' Endişelerden biri, işten çıkarmalarla ilgili bir yanlış anlama çıkıyor. On dakikalık açıklama toplantının geri kalanını kurtarıyor.
04
Zor konuyu kavga çıkarmadan açın
İlişki yönetimi, diğer üç becerinin karşılığını aldığınız yer. En zor sınavı da can yakan bir konuyu suçlamadan açmak. İşe yarayan yapı, Marshall Rosenberg'in şiddetsiz iletişim modelini andırıyor. Önce olanı bir kameranın kaydedeceği kadar yalın anlatın. Sonra ne hissettiğinizi ve neye ihtiyaç duyduğunuzu söyleyin. En sonda tek ve somut bir ricada bulunun. 'Hep' ve 'hiç' ile kurulan cümlelerden kaçının; bu cümleler değişime değil, savunmaya davet eder. Olayın sıcaklığı yerine sakin bir an seçin ve karşı tarafı dinlemeye hazır olun. Çoğu zaman bilmediğiniz bir şey çıkar.
Beşiktaş'ta ev arkadaşıyla yaşayan Kerem, bulaşıkların günlerce lavaboda beklemesinden bıkmış. İğneleyici bir mesaj atmak yerine akşam yemeğinde konuşuyor: 'Lavabo perşembeden beri dolu. Eve gelip bunu görünce sinirleniyorum. Akşamları mutfağı kullanabilmem lazım. Bulaşıkları ertesi sabaha kadar yıkamakta anlaşabilir miyiz?' Meğer ev arkadaşı, hafta sonu gelen temizlikçinin hallettiğini sanıyormuş.
Bugün dene
Bu akşam, bugün güçlü bir tepki verdiğiniz tek bir anı not edin: kim vardı, ne oldu, bedeniniz ne hissetti. Bunu bir hafta sürdürün ve kalıbı arayın.
Hızlı kontrol
Kitaba göre, diğer beceriler ona dayandığı için hangisi önce gelir?
Bir iş arkadaşınıza öfkeli bir cevap yazdınız. Öz yönetim açısından en iyi hamle hangisi?
Seçme alıntılar
“Sorgulanmamış bir hayat yaşanmaya değmez.”
“Öfkelenmek kolaydır; herkes öfkelenebilir.”