Kavram
Dürtü Kontrolü (Impulse Control)
Dürtü kontrolü, bir istekle o isteğe verdiğiniz tepki arasına kısa ve bilinçli bir mesafe koyabilme becerisidir; böylece otomatik bir çekim yeniden bir tercihe dönüşür.
Dürtü kontrolü hiç istek duymamak demek değildir. Harekete geçmeden önce kendinize birkaç dakika kazandırmaktır. Walter Mischel 1960'ların sonunda Stanford'daki bir anaokulunda çocuklara bir seçim sundu. Ya önlerindeki tek marshmallow'u hemen yiyeceklerdi ya da yetişkin dönene kadar bekleyip iki tane alacaklardı. Dayanan çocuklar şekere dik dik bakıp dişlerini sıkarak kazanmadı. Gözlerini kapattılar, şarkı söylediler, başka yöne döndüler. Dikkati kaydırmak, zorlanmaktan daha iyi işe yaradı. Daniel Goleman takip çalışmalarını meşhur etti. Bekleyen çocuklar ergenlikte hayal kırıklığıyla daha iyi baş ediyor, üniversite giriş sınavlarında daha yüksek puan alıyordu. Goleman bu becerinin duygusal zekânın büyük kısmının temelinde yatabileceğini savundu. Daha geniş ve sonraki çalışmalar bu bağın ilk sanıldığından zayıf olduğunu ve aile koşullarıyla da ilişkili olduğunu gösterdi. Bu yüzden dürtü kontrolünü bir kader puanı olarak değil, geliştirilebilir bir beceri olarak görmeniz daha doğru olur. İstek çoğu zaman birkaç dakika içinde zirve yapıp söner. Zirveyi atlatırsanız seçim yeniden sizin elinize geçer.
Gerçek hayattan bir örnek
Saat 23.40, Elif Kadıköy'deki evinde telefonuna bakıyor. Sepette 4.200 TL'lik bir mont var ve ekranda "kampanyanın bitmesine 15 dakika" sayacı işliyor. Parmağı "satın al" düğmesinin üzerinde. Uygulamayı kapatıyor, telefona 15 dakikalık alarm kuruyor ve yarın için çantasını hazırlıyor. Alarm çaldığında dolapta zaten iki montu olduğunu hatırlıyor. Sayaç sıfırlanıyor ve Elif hiçbir şey kaybetmediğini fark ediyor.
Nasıl kullanılır
- 1İsteği fark edin ve adını koyun ("Şu an hemen cevap yazmak istiyorum"). Sonra harekete geçmeden önce 10–15 dakikalık net bir bekleme süresi belirleyin.
- 2Ayartmayla göğüs göğüse savaşmak yerine dikkatinizi başka yere taşıyın. Telefonu başka odaya bırakın, ortam değiştirin ya da küçük ve alakasız bir işe başlayın; tıpkı marshmallow'dan yüzünü çeviren çocuklar gibi.
- 3Süre dolunca sakin kafayla karar verin. Hâlâ istiyorsanız yapın, çünkü artık bu bir refleks değil, bilinçli bir tercihtir.