Kavram

Duygulanım Tarzı (Affective Style)

Duygulanım tarzı, bir kişinin yaklaşma ve olumlu duyguya mı yoksa geri çekilme ve tehdit algısına mı yaslandığını belirleyen, beyinde sol ve sağ ön korteks etkinliği arasındaki dengeye yansıyan, görece kalıcı eğilimdir.

Herkesin zihni bir ölçüde tehdide yatkındır. Kötü, iyiden güçlüdür: bir kayıp ya da sert bir söz, eşdeğer bir kazançtan veya iltifattan daha ağır basar. Duygulanım tarzı, bu ortak eğilimin üstüne binen kişisel katmandır. Sinirbilimci Richard Davidson, sol ön korteksi görece daha etkin olanların daha hevesli olduğunu ve aksiliklerden daha çabuk toparlandığını gösterdi. Sağ tarafı baskın olanlar ise tehlikeyi daha erken fark ediyor ve üzerinde daha uzun duruyor. Jonathan Haidt buna "kortikal piyango" der. Başlangıç ayarınızı siz seçmezsiniz ve bu ayar yıllar içinde oldukça sabit kalır. Ama sabit olmak, değişmez olmak demek değildir. Meditasyon, bilişsel terapi ve bazı durumlarda ilaç tedavisi bu dengeyi kaydırabilir. Gündelik yol ise gösterişsizdir: çarpık bir düşünceyi yakalayıp sorgulamak, sonra bir sonrakine geçmek. Fil, zamanla daha az korkak bir varsayılana alışır.

Gerçek hayattan bir örnek

Aynı şirkette çalışan Deniz ve Kerem, çeyrek dönem değerlendirmesinde aynı geri bildirimi alır: dört güçlü yön ve teslim tarihleriyle ilgili tek bir not. Kerem notu okur ve ertesi güne bir planlama toplantısı koyar. Deniz ise bütün hafta sonu, Kadıköy vapurunda bile, o tek cümleyi evirip çevirir: "Demek ki beceriksizim." Pazartesi bu düşünceyi kâğıda yazar ve adını koyar: ya hep ya hiç düşüncesi. Sonra yeniden yazar: "Bir alanda gelişmem gerekiyor, dördünde iyi gidiyorum." Yeniden eğitim, bu küçük adımın tekrarıdır.

Nasıl kullanılır

1Övgü ile eleştirinin bir arada olduğu bir toplantı gibi karışık bir olayın ardından aklınızda ilk kalanı not edin. Varsayılan ayarınızı böyle görürsünüz.
2Günde bir çarpık düşünceyi yakalayın. Onu yazın, hangi çarpıtma olduğunu adlandırın ve yanına daha doğru bir karşılık ekleyin.
3Bunu haftalarca sürdürün; dilerseniz günde on dakikalık meditasyonla destekleyin. Taban ayarı kaydıran tek seferlik bir hamle değil, birikmiş tekrardır.