Kavram
Bilişsel Yeniden Değerlendirme (Cognitive Reappraisal)
Bilişsel yeniden değerlendirme, bir duruma yüklediğiniz anlamı bilinçli olarak değiştirip o durumun yarattığı duyguyu da değiştirmektir.
Geçmeyen bir duyguyu çoğu zaman olayın kendisi değil, o olay hakkında kendinize anlatıp durduğunuz hikâye besler. Bir iş arkadaşının mesajınıza dönmemesi bir olgudur. "Beni beceriksiz bulduğu için görmezden geliyor" ise bir yorumdur. Psikiyatr Aaron Beck bilişsel terapiyi tam da bu aralık üzerine kurdu. Jonathan Haidt ise durumu fil ile binici metaforuyla anlatır: içinizdeki duygusal fil, hikâyeye olgu muamelesi yapar. Yeniden değerlendirme işin kaynağında çalışır. Duygu tam oluşmadan ya da döngüye girmeden girdiyi değiştirirsiniz. Psikolog James Gross'un araştırmalarına göre bu yöntem olumsuz duyguyu, bastırmaya kıyasla genellikle daha etkili biçimde azaltır. Bastırma duyguyu saklar ama beden gergin kalır. Tek şart var: yeni hikâye en az eskisi kadar inandırıcı olmalı. İnanmadığınız pembe bir yorum hiçbir işe yaramaz.
Gerçek hayattan bir örnek
Kadıköy'de bir ajansta çalışan Elif, müşteriye gönderdiği sunumdan sonra iki gün ses çıkmayınca projeyi kaybettiğine ikna olur ve akşamları iş ilanlarına bakmaya başlar. Olguyu hikâyeden ayırınca tablo değişir: elde yalnızca iki günlük bir sessizlik vardır. Başka olası açıklamalar da var: müşteri izinde olabilir, sunum iç onaydan geçiyor olabilir ya da e-posta gözden kaçmış olabilir. Elif kısa bir hatırlatma yazar. Ertesi sabah cevap gelir: "Yönetime sunduk, beğenildi."
Nasıl kullanılır
- 1Olguyu, bir kameranın kaydedebileceği tek ve tarafsız bir cümleyle yazın. Üzerine eklediğiniz hikâyeyi ayrı bir satıra not edin.
- 2Aynı olguya eşit derecede uyan iki üç farklı açıklama bulun. Ardından hangisine gerçekten para yatırırdınız, kendinize sorun.
- 3En rahatlatıcı yorumu değil, en doğru olanı seçin ve ona göre küçük bir adım atın; örneğin netleştirici bir soru sorun.