BookYol

Kavram

Ototelik Kişilik (Autotelic Personality)

Ototelik kişilik, Mihaly Csikszentmihalyi'nin işleri dış ödüller için değil, büyük ölçüde kendileri için yapan ve sıkıcı ya da tehditkâr durumları bile akış fırsatına çevirebilen kişi için kullandığı terimdir.

Sözcük iki Yunanca kökü birleştirir: auto, yani kendi, ve telos, yani amaç; ototelik bir etkinlik kendi amacıdır. Csikszentmihalyi, Akış: Mutluluk Bilimi'nde (1990) aynı koşullarda bazı insanların akışa diğerlerinden çok daha sık girdiğini gözlemler ve farkı yaratan özellikleri ototelik benlik olarak tanımlar. Böyle biri kendisiyle daha az, işle daha çok meşguldür; etkinliğin kendisi onu ödüllendirdiği için dışarıdan daha az ödüle ihtiyaç duyar. Csikszentmihalyi bu özelliğin geliştirilebileceğini de savunur ve anlattıkları dört alışkanlığa işaret eder: Dikkatin bir yönü olsun diye küçük de olsa hedefler koymak. Etkinliğe yarım yamalak değil, bütünüyle dalmak. Olup bitene dikkat etmek; akışın ihtiyaç duyduğu geri bildirimi bu sağlar. Ve yalnızca sonuçtan değil, anlık deneyimden keyif almayı öğrenmek. Bunlar birlikte sıradan bir işi, sinyalleri net küçük zorluklar dizisine çevirir; beceri arttıkça kişi, sıkılma ile kaygı arasındaki dengeyi korumak için zorluğu yükseltir. Mesele pratiktir: Akış cerrahlara ve dağcılara ayrılmış değildir; büyük kısmı insanların zaten yaptığı rutin işlerde bulunabilir.

Gerçek hayattan bir örnek

Diyarbakır'da bir fırında sabah vardiyasında çalışan Erdem, her sabah aynı simitleri şekillendiriyor. Kendine küçük hedefler koymaya başladı: her tepside eşit halkalar ve her hafta, biçimi bozmadan biraz daha hızlı hazırlanan bir tepsi. Fırın anında geri bildirim veriyor; Erdem de her partiyi bir önceki günküyle karşılaştırıyor. İş kolaylaşınca ekşi mayalı ekmekleri öğrenmek istedi. Vardiya değişmedi; sabahları değişti.

Nasıl kullanılır

  1. 1Rutin bir iş seçin ve onu bir dahaki yapışınız için küçük, belirli bir hedef koyun.
  2. 2İş sırasında geri bildirimi nasıl alacağınıza karar verin; böylece işe yarayıp yaramadığını hemen görürsünüz.
  3. 3İş kolaylaştığında yeni bir zorluk ekleyin; strese dönüştüğünde hedefi daraltın.