Kavram
Akış
Akış, Csikszentmihalyi'nin bir etkinliğe kendini tümüyle kaptırma hâline verdiği addır: dikkat bütünüyle iştedir, insan kendini izlemeyi bırakır, zaman algısı değişir, yapmak ödülün kendisi olur. Koşulları (net hedef, anında geri bildirim, beceriye denk zorluk) bilinçli olarak kurulabilir.
Csikszentmihalyi insanlara gün boyunca rastgele anlarda çağrı gönderdi ve en iyi anların dinlenme değil, kendini zorlama anları olduğunu buldu: ameliyatın ortasındaki cerrah, kaya duvarındaki tırmanıcı, oyuna dalmış çocuk, sıkıcı bir işi yarışa çevirmiş memur. Akış sırasında insanlar bir şey not edemeyecek kadar dalgındır; sonrasında ise o anları günün en güzel kısmı olarak anarlar. Koşullar etkinlikten etkinliğe değişmez. Birincisi, her an için net bir hedef: "iyi yap" değil, "bu paragrafı düzgün yaz". İkincisi, son hamlenin işe yarayıp yaramadığını hemen gösteren anında geri bildirim. Üçüncüsü, sıkılma ile kaygı arasındaki kanalda, mevcut becerinin hemen ötesinde bir zorluk. Verilerdeki paradoks şu: insanlar boş zamanlarından çok işte akışa girer, çünkü iş bu koşulları sağlar, edilgen boş zaman ise sağlamaz. Televizyon izlerken bildirilen ruh hâli, en düşükler arasındaydı. Boş zamanda akış bilinçli olarak kurulmalıdır; bir kez kurulduğunda da hedonik alışmaya direnir, çünkü beceri arttıkça zorluk da artar.
Gerçek hayattan bir örnek
İzmir'de bir avukat, hedefi net ve geri bildirimi anında olan sözleşme müzakerelerinin geçtiği günlerin onu doyurduğunu, telefonda gezinerek geçen hafta sonlarının ise tükettiğini fark ediyor. Kendinden güçlü bir komşusuyla satranç oynamaya başlıyor ve babasıyla birlikte eski bir tekneyi elden geçiriyor. Hafta sonları artık onu tüketmiyor.
Nasıl kullanılır
- 1Önünüzdeki saat için somut bir hedef koyun ve işe yarayıp yaramadığını nasıl anlayacağınıza karar verin.
- 2Zorluğu rahat olduğunuz düzeyin hemen bir adım ötesine ayarlayın; sıkılınca artırın, kaygılanınca azaltın.
- 3Boş zamanınızda akışı bilinçli olarak kurun: bir zanaat, bir oyun ya da zorluğu sizinle birlikte büyüyen bir spor.